Kainatın səssizliyi və bəşəriyyətin taleyi: “Böyük Filtr” hipotezi

Faktum.az xəbər verir ki, başınızı gecə səmasına qaldırdıqda gördüyünüz sonsuz ulduzlar yalnız heyranlıq deyil, həm də dərin bir sual doğurur: Dairəsində trilyonlarla planetin fırlandığı bu nəhayətsiz kainatda niyə təkik? Astronomiya və astrofizika elmində “Fermi parodoksu” kimi tanınan bu ziddiyyət – kainatın yaşının və ölçüsünün böyüklüyünə rəğmən başqa sivilizasiyalara dair heç bir izin tapılmaması – elmin ən düşündürücü mövzularından biridir. Bu sükutun ən populyar və eyni zamanda ən vahiməli izahı isə “Böyük Filtr” (Great Filter) hipotezidir.

Astrofiziklər və futuroloqlar “Böyük Filtr” konseptini kainatın və sivilizasiyaların təkamül mərhələləri kontekstində belə təhlil edirlər. Hipotezə görə, cansız maddədən şüurlu və ulduzlararası səyahət edə bilən yüksək sivilizasiyaya gedən yolda elə bir keçilməz həlledici baryer (filtr) var ki, sivilizasiyaların demək olar ki, hamısı həmin mərhələdə məhv olur. Məhz bu səbəbdən kainat kütləvi kəşfiyyat aparan yadplanetlilərlə dolu deyil, tamamilə sakitdir.

Bəs bəşəriyyət bu “Böyük Filtr”in hansı tərəfindədir? Alimlər bu sual ətrafında üç əsas ehtimalı irəli sürürlər:

Birinci ehtimal odur ki, Filtr arxada qalıb. Yəni cansız maddədən hüceyrənin yaranması və ya mürəkkəb şüurlu həyatın təkamülü o qədər nadir və çətin bir bioloji möcüzədir ki, bəşəriyyət artıq bu dəhşətli səddi aşıb. Əgər belədirsə, biz kainatdakı ən unikal və bəlkə də tək şüurlu varlıqlarıq.

İkinci ehtimal odur ki, Filtr elə hazırkı mərhələmizdir. Texnoloji baxımdan inkişaf etmiş bir sivilizasiyanın özünü məhv etmədən davam gətirməsi kütləvi sınaqdır. Süni intellekt, nüvə müharibəsi, iqlim kollapsı və ya genetik fəlakətlər kimi özümüzün yaratdığımız təhlükələr sivilizasiyanı beşikdəcə boğmağa qadirdir.

Üçüncü və ən qorxulu ehtimal isə Filtrin hələ qarşıda olmasıdır. Bu ssenariyə görə, kosmosu fəth etməyə yaxınlaşan hər bir sivilizasiya məhz müəyyən bir texnoloji inkişaf səviyyəsində qarşısıalınmaz bir fəlakətlə üzləşir və tamamilə sıradan çıxır.

Marsda və ya başqa planetlərdə qədim canlı qalıqlarının (hətta adi bakteriyaların) tapılması bəşəriyyət üçün əslində pis xəbər ola bilər. Çünki həyatın kainatda adi bir hadisə olduğunu görmək “Böyük Filtr”in arxada deyil, tam qarşıda bizi gözlədiyinin sübutuna çevrilər. Bəşəriyyətin əsl sınağı bu səssiz kainatda öz texnologiyası ilə özünü məhv etmədən yaşamağı bacarmaqdır.