Borxes və Sonsuz Kitabxana İdeyası: İnsan Niyə Sonsuzluq Haqqında Yazmaq İstəyir?

Faktum.az xəbər verir ki, XX əsr Argentina və dünya ədəbiyyatının en böyük simalarından biri olan Xorxe Luis Borxes (Jorge Luis Borges) fəlsəfə, riyaziyyat və fantastikanı unikal şəkildə birləşdirən “Babil Kitabxanası” (La biblioteca de Babel) hekayəsi ilə insan təxəyyülünün sərhədlərini yenidən cızmışdır. Borxesin təsvir etdiyi bu kitabxana sonsuz sayda altıbucaqlı otaqlardan, qalereyalardan və bəşəriyyətin yaranışından sonuna qədər yazıla biləcək bütün mümkün hərf kombinasiyalarını ehtiva edən kitablarla doludur. Lakin sual olunur: İnsan övladı mühit, zaman və bədən baxımından bu kadar məhdud ikən, niyə daima sonsuzluq haqqında düşünür və yazmaq istəyir?

Borxesin yaradıcılığında və insan psixologiyasında sonsuzluq həsrətinin təməlində duran əsas amillər bunlardır:

İnsan öz ölümünü, zamanın amansızlığını və məhdudluğunu dərk edən yeganə canlıdır. Sonsuzluq haqqında yazmaq — zamanın fövqünə qalxmaq, fani bədənin zəncirlərini qırmaq cəhdidir. Borxes kitabxananı sonsuz edərək əslində kainatın özünü təsvir edir. İnsan öz kiçik ömrünü sonsuz bir sistemin parçası kimi dərk edəndə death (ölüm) qarşısındakı çarəsizliyini sənətlə dəf etməyə çalışır.

“Babil Kitabxanası”nda mövcud olan bütün hərf kombinasiyaları o deməkdir ki, orada kainatın bütün sirrlərini açan kitab da var, gələcəyi xəbər verən kitab da, tamamilə mənasız hərflər yığını da. İnsan zəkası hər zaman məna axtarışındadır. Sonsuzluq ideyası insana xaosun içində hardasa tam, mükəmməl və mütləq bir Həqiqətin (L’Aleph) var olduğu ümidini verir.

Borxes xüsusilə Georg Kantorun çoxluqlar nəzəriyyəsindən və Zeno paradokslarından təsirlənmişdi. Sonsuzluq anlayışı insan ağlının həm ən çox cəlb olunduğu, həm də dərk etməkdə aciz qaldığı bir konsepsiyadır. Bu ziddiyyət yazıçılar üçün tükənməz bir estetik mənbədir. İnsan cavabını tapa bilmədiyi tapmacaları hekayəyə çevirməyi sevir.

Borxes üçün sonsuzluq həm də böyük bir labirintdir. Sonsuz imkanların olduğu bir məkanda insan öz yolunu necə tapmalıdır? “Babil Kitabxanası”ndakı kitabxanaçılar ömürlərini mənalı bir kitab tapmağa həsr edir və bu sonsuzluğun içində tənhalığa məhkum olurlar. Bu, müasir insanın informasiya okeanında itməsi və mənasızlıq hissi ilə üz-üzə qalmasının mükəmməl bir fəlsəfi proqnozudur.

Nəticə etibarilə, Xorxe Luis Borxes göstərir ki, insan sonsuzluq haqqında ona görə yazır ki, öz kiçikliyini dərk etsin. Sonsuzluq insan təxəyyülünün özünə qurduğu ən əzəmətli güzgüdür — o güzgüyə baxarkən insan həm öz gərəksizliyini, həm də düşüncəsinin hüdudsuz gücünü eyni anda görür.