İrlandiyanın “Banşi” rəvayəti

Faktum.az xəbər verir ki, İrlandiya folkorunun və Kelt mifologiyasının ən vahiməli, eyni zamanda ən kədərli fiqurlarından biri sayılan Banşi (ilkin kelt dilində “Bean Sídhe” – “Pəri təpəsinin qadını” və ya “Mistik qadın“) əsrlər boyu ölümün qaçılmaz xəbərçisi kimi tanınmışdır. Kelt dünyagörüşündə öldürücü bir şər qüvvə kimi değil, daha çox yaklaşan böyük bir itkini və matəmi ailəyə öncədən bildirən mənəvi bir ruh hesab olunan Banşi, əsasən gecə yarısı meşəliklərdə, bataqlıq kənarlarında və ya qədim mülklərin yaxınlığında peyda olur. Onun gəlişi insan qulağını deşən, ürəkdağlayan ağlaşma, fəryad və ya quş çığlığını xatırladan mistik səslə tərənnüm edilir.

Banşinin mənşəyi Orta əsrlər İrlandiyasında dəfn rituallarında ödənişli olaraq ağı deyən qadınların (keening) adətinə dayanır. Kelt mifologiyasında inanıram ki, hər bir qədim İrland fəsiləsinin (xüsusilə O’Nill, O’Brayen, O’Konnell kimi köklü ailələrin) özünün xüsusi qoruyucu Banşisi var idi. Əgər nəsildən olan vacib bir şəxs və ya ailə üzvü dünyasını dəyişmək üzrədirsə, bu mistik ruh pəri aləmindən gələrək pəncərə önündə ağı deyərək ailəni xəbərdar edərdi. Banşi insanlara üç fərqli cilddə görünə bilərdi: uzun ağ saçlı və al-qırmızı gözləri olan gənc gözəl bir qadın, yas geyimində olan orta yaşlı xanım və ya cırtdan boylu, pərişan saçlı, qorxunc bir qoca qadın. Bəzi rəvayətlərdə onun çay kənarlarında öləcək insanın qanlı paltarlarını yuyan “Yuyucu qadın” (Bean Nighe) kimi peyda olduğu da qeyd edilir.

Müasir etnoqraflar və folklorşünaslar vurğulayırlar ki, Banşi əfsanəsi qədim keltlərin ölümə olan fəlsəfi baxışının təzahürüdür. Kelt cəmiyyətində ölüm bir son değil, başqa bir aləmə keçid idi və Banşinin fəryadı doğmalarını itirəcək ailəni mənəvi olaraq bu kədərə hazırlamaq funksiyasını daşıyırdı. Bu gün belə İrlandiyanın kənd yerlərində küləyin uğultusu və ya gecə quşlarının səsi qədim zamanlardan qalan bu mistik xalq inancını və “Pəri təpəsinin qadını” əfsanəsini canlı saxlamaqdadır.