Dyatlov aşırımı insidenti: Onilliklərin mistik sirrinə elmin gətirdiyi cavab

Faktum.az xəbər verir ki, 1959-cu ilin fevralında Şimali Ural dağlarında İqor Dyatlovun rəhbərliyi altında 9 nəfərlik təcrübəli xizəkçi qrupunun müəmmalı həlak olması XX əsrin ən böyük sirrlərindən birinə çevrildi.

Xilasedicilər mənzərəyə çatdıqda çadırın daxildən bıçaqla cırıldığını, bütün əşyaların içəridə qaldığını və gənclərin sıfırdan aşağı 30 dərəcə şaxtada yarıçılpaq halda meşəyə tərəf qaçdıqlarını gördülər. Məsələni daha da sirli edən isə cəsədlərin bəzilərində dəhşətli sümük sınıqlarının, göz və dil əskikliyinin tapılması, hətta geyimlərdə radiasiya izlərinin aşkarlanması idi.

Onilliklər boyunca bu dəhşətli hadisə haqqında yüzlərlə mistik fərziyyə irəli sürüldü: Mansi yerlilərinin lənəti, “Yeti” hücumu, Sovet ordusunun gizli raket sınaqları və ya yadplanetlilərin müdaxiləsi. Sovet istintaqının “naməlum stixiya qüvvəsi” rəsmi rəyi ilə bağladığı qovluq illərlə unudulsa da, İsveçrənin EPFL və ETH Zurich universitetlərinin alimləri kompyuter simulyasiyası vasitəsilə hadisənin real elmi mexanizmini üzə çıxardılar.

Müasir elmi araşdırmalara görə, fəlakətin əsas səbəbi nadir təbiət hadisəsi olan “gecikmiş mikro-uçun” (delayed slab avalanche) olub. Qrup çadırı qarmaq üçün yamacdakı qar təbəqəsini kəsdikdən saatlar sonra, güclü katabatik küləklər çadırın üstünə bərk və ağır qar kütləsini sürüşdürüb. Gecə yarısı yuxuda olan xizəkçilərin üzərinə düşən bu ağır qar təbəqəsi avtomobil qəzası gücündə zərbə vuraraq bəzi üzvlərin kəllə və qabırğalarını sındırıb.

Panikaya düşən qrup ikinci bir uçun təhlükəsindən qorunmaq üçün çadırı daxildən cıraraq kənara qaçıb. Yarıçılpaq halda meşəyə sığınan gənclərin bir qismi hipotermiyadan (donaraq), ağır yaralananlar isə şokdan həyatını itirib. Cəsədlərdəki deformasiyalar isə aylarla qar altında qalan cəsədlərin təbii parçalanması və vəhşi heyvanların təsiri ilə izah olunur. Elmin bu kəşfi onilliklərdir davam edən şəhər əfsanələrinə son qoyaraq, təbiətin amansız gücünü bir daha sübut etdi.