XX əsrin ən böyük sirri
Dyatlov aşırımı faciəsi və Ural dağlarındakı dəhşətli ölümün gizli sənədləri
Faktum.az xəbər verir ki, 1959-cu ilin fevral ayında Şimali Ural dağlarının dondurucu şaxtasında baş verən müəmmalı hadisə yarım əsrdən çoxdur ki, kəşfiyyatçıların, alimlərin və konspiroloqların diqqət mərkəzindədir. İqor Dyatlovun rəhbərliyi altında 9 nəfərlik təcrübəli xizəkçi qrupunun “Xolat-Syaxl” (Mansi dilində “Ölülər dağı”) ətəklərində naməlum və dəhşətli bir gücün təsiri ilə həyatını itirməsi dondurulmuş istintaq sənədlərinin ən sirli səhifələrindən birinə çevrilib.
Ural Politexnik İnstitutunun tələbə və məzunlarından ibarət qrup fevralın 1-dən 2-nə keçən gecə çadırlarını dağın yamacında qurublar. Lakin həmin gecədən sonra onlardan heç bir xəbər alınmayıb. Həftələr sonra axtarış-xilasetmə qrupu tərəfindən tapılan mənzərə istintaqçılara dəhşətli anlar yaşadıb. Çadır içeridən iti alətlə kəsilərək cırılmışdı, gənclərin meyitləri isə çadırdan 1.5 kilometrədək məsafədə, mənfi 30 dərəcə şaxtada yarıçılpaq, ayaqqabısız və pərakəndə halda aşkar olunmuşdu.
İstintaq sənədlərində yer alan tibbi ekspertiza rəyləri faciənin müəmmasını daha da dərinləşdirirdi. Qrup üzvlərindən bəzilərinin ölüm səbəbi hipotermiya (donma) kimi göstərilsə də, Lyudmila Dubinina və Nikolay Tibo-Brinyolun cəsədlərində xarici toxuma zədələnməsi olmadan dəhşətli kəllə-beyin və qabırğa sınıqları aşkar edilmişdi. Ekspertlər bu cür ağır travmaların yalnız böyük sürətlə vuran avtomobil qəzası nəticəsində yarana biləcəyini vurğulayırdılar. Bundan əlavə, bəzi cəsədlərin gözlərinin və dilinin olmaması, paltarlarında normadan dəfələrlə artıq radiasiya izlərinin tapılması faciəyə mistik və hərbi don geyindirdi.
Məxfi istintaq sənədlərində Sovet hakimiyyətinin gəldiyi rəsmi yekun rəy belə idi: “Qrup üyələri qarşısını ala bilmədikləri стихийная сила (təbii/naməlum stixiyalı güc) tərəfindən həlak olmuşlar.” Bu qeyri-müəyyən tərif illərlə müxtəlif fərziyyələrin yaranmasına yol açdı: hərbi raket sınaqları, Mansi yerli qəbiləsinin hücumu, infrasəs panikası, Yeti (qartopu adamı) iddiaları və hətta yadplanetli müdaxiləsi.
Son illərdə İsveçrə Elm Mərkəzi (EPFL) tərəfindən aparılan kompyuter simulyasiyaları və riyazi modelləşdirmələr faciənin ən real elmi izahını ortaya qoydu: “Gecikmiş mikro-qar uçğunu” (mikro-avalanche). Tədqiqatçıların fikrincə, təcrübəsizlikdən deyil, küləkdən qorunmaq üçün çadırın üst yamacında edilən qazıntı gecə saatlarında bərkimiş buz tabəqəsinin çadırın üzərinə çökməsinə səbəb olub. Ağır buz kütləsi yatmış gənclərin qabırğalarını və kəllə sümüyünü sındırıb. Panikaya düşən qrup çadırı içeridən kəsərək çıxmağa və aşağıdakı meşəliyə sığınmağa məcbur olub, lakin dondurucu şaxta və zədələr onların sağ kalmasına imkan verməyib.
Buna baxmayaraq, istintaq işindəki bəzi sənədlərin hələ də məxfi qalması və bəzi uyğunsuzluqlar Dyatlov aşırımı faciəsini XXI əsrdə də bəşəriyyətin ən böyük sirr pərdələrindən biri kimi saxlayır.