Antarktidanın qanlı sirri: Buzların arasından axan Qanlı Şəlalə
Faktum.az xəbər verir ki, Antarktidanın ucqar və ekstremal mühitində, Viktoriya Torpağında yerləşən Taylor buzlağının ağlığı ortasında qəribə bir doğa hadisəsi baş verir: Qanlı Şəlalə (Blood Falls). Buzların arasından sızan bu qırmızı suyun sirri, uzun illər ərzində alimləri heyrətə gətirib və bir çox nəzəriyyələrə yol açıb. Nəhayət, elmi araşdırmalar bu təbiət möcüzəsinin arxasındakı həqiqətləri aşkar edərək, onu kainatın başqa bir nöqtəsində həyat axtarışı üçün bir model halına gətirib.
Şəlalənin qanlı rənginin arxasında, buzlağın altında gizlənən, tərkibində yüksək miqdarda dəmir olan bir şor su anbarı durur. Bu su, təxminən 1.5-2 milyon il əvvəl, Taylor buzlağının dənizi əhatə etməsi ilə buzun altında qalıb. Buzlağın qalınlığı və təzyiqi altında bu su, dəniz suyundan daha şor və soyuq qalıb.
Suyun tərkibindəki dəmir, buzun altında oksigensiz bir mühitdə olduğu üçün oksidləşməyib. Lakin, su buzlağın çatlarından çölə sızdıqda, atmosferdəki oksigenlə qarşılaşır. Oksigenlə təmas edən dəmir sürətlə oksidləşir və suya xarakterik qırmızı rəng verir, sanki buzun arasından qan axırmış kimi bir görüntü yaradır.
Ən maraqlı tərəfi isə, bu oksigensiz və günəş işığı görməyən mühitdə, alimlər tərəfindən aşkar edilən qədim bakteriya koloniyalarıdır. Bu bakteriyalar, milyonlarla il ərzində buzun altında, hər hansı bir xarici həyat formasından təcrid olunmuş bir şəkildə sağ qalıblar. Onlar enerjilərini oksigenlə deyil, tərkibindəki dəmir və sulfat kimi mineral maddələri parçalayaraq əldə edirlər.
Bu tapıntı, həyatın nə qədər dayanıqlı və ekstremal şəraitə uyğunlaşa biləcəyini göstərir. Eyni zamanda, bu qədim bakteriyalar, Günəş sisteminin digər yerlərində, məsələn, Marsın buz altında qalan su anbarlarında və ya Yupiterin peyki Avropanın buzlu səthinin altındakı okeanlarda həyatın mövcud ola biləcəyinə dair ipuçları verir.
Qanlı Şəlalə, həm yer elmləri, həm də astrobiologiya üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Alimlər, buzlağın altındakı şor su anbarının strukturunu və tərkibini araşdıraraq, qədim dəniz ekosistemlərinin necə dəyişdiyini və həyatın bu ekstremal mühitdə necə sağ qaldığını anlamağa çalışırlar. Eyni zamanda, bu hadisə, kosmosda həyat axtarışı üçün bir sınaq poliqonu kimi istifadə olunur.
Qanlı Şəlalə, həm qorxulu görüntüsü, həm də daşıdığı elmi sirr ilə insanı heyrətə gətirən bir təbiət möcüzəsidir. O, bizə yer üzündəki həyatın necə mürəkkəb və uyğunlaşa bilən olduğunu və hələ də kəşf edilməmiş bir çox sirlərin olduğunu xatırladır.