Subyektiv zaman qavramı: yaşlandıqca zaman nə üçün daha sürətlə keçir?

Faktum.az xəbər verir ki, uşaqlıq illərində bir yay tətilinin sanki bitməyən bir əsr kimi gəlməsi, lakin yaş üstünə yaş gəldikcə illərin göz qırpımında ötüb keçməsi hər birimizin hiss etdiyi qaçılmaz bir həqiqətdir. Saatın əqrəbləri və təqvim hər zaman eyni sürətlə irəliləsə də, beynimizin zamanı qavrama tərzi yaşla birlikdə kəskin şəkildə dəyişir. Bəs psixologiya və neyrobiologiya bu “zaman sürətlənməsini” necə izah edir?

Bu fenomenin əsasında Proporsional Neyron Nəzəriyyəsi və beynin vizual/mənəvi cəhətdən yeni təcrübələri emal etmə sürəti dayanır. 10 yaşlı bir uşaq üçün bir il onun bütün həyatının dəqiq 10%-ni təşkil edir. Lakin 50 yaşlı bir insan üçün bir il həyatın cəmi 2%-idir. Beyin hər yeni ili keçmiş təcrübələrin ümumi həcmi ilə müqayisə etdiyi üçün böyüdükcə zamanın nisbi payı kiçilir və daha qısa hiss olunur.

İkinci və ən mühüm səbəb isə məlumat axını və neyron şəbəkəsinin yenilənməsidir. Uşaqlıqda hər gün yeni kəşflər, yeni duyğular və tanış olmayan görüntülərlə zəngindir. Uşaq beyni ətrafı dərk etmək üçün addımbaşı nəhəng həcmdə informasiya emal edir — informasiya sıxlığı yüksək olduqca, zaman “uzanır”. Yaşlaşdıqca isə gündəlik həyat monotonlaşır, vərdişlər formalaşır və beynimiz “avtopilot” rejiminə keçir. Yeni təcrübələrin azalması və neyronların siqnalları emal etmə sürətinin zəifləməsi nəticəsində beyin daha az xatirə qeydə alır. İllər sonra arxaya baxdıqda beynimiz az sayda yaddaqalan epizod tapdığı üçün keçən zamanı çox sürətli və qısa kimi qavrayır.