Səmanın fəthi və gizli dəyəri: Səhrada unudulan Böyük İpək Yolu və onun geopolitik mirası

Faktum.az xəbər verir ki, əsrlər boyu Şərqlə Qərbi bir-birinə bağlayan Böyük İpək Yolu sadəcə tacirlərin dəvə karvanları ilə ipək, ədviyyat və çini qablar daşıdığı ticarət marşrutu olmayıb. Bu yol həm də ideyaların, elmi kəşflərin, dinlərin, fəlsəfənin və tibb biliklərinin qitələr arası sürətli transferini təmin edən qədim bəşəriyyətin “internet xətti” rolunu oynayıb. Çindən başlayıb Mərkəzi Asiya, İran və Qafqazdan keçərək Avropaya uzanan bu nəhəng şəbəkə keçdiyi hər bir coğrafiyada şəhərsalma, intibah və iqtisadi çiçəklənmə dalğası yaradırdı.

Lakin XV-XVI əsrlərdə Böyük Coğrafi Kəşflərlə dəniz yollarının tapılması — xüsusilə Vasko da Qama tərəfindən Ümid burnunun fəthi və okean ticarətinin canlanması İpək Yolunun strateji əhəmiyyətinə ağır zərbə vurdu. Dəniz daşımalarının daha ucuz, təhlükəsiz və sürətli olması Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionunun əsrlərlə davam edəcək iqtisadi izolyasiyasına və tənəzzülünə səbəb oldu. Karvansaralar boşaldı, vaxtilə elmin və ticarətin mərkəzi olan şəhərlər səhranın qumları və tarixi unutqanlıq içində kölgədə qaldı.

XXI əsrdə isə tarix yenidən öz axarına qayıdır. Çinin “Bir Kəmər, Bir Yol” geoiqtisadi təşəbbüsü və bu çərçivədə formalaşan “Orta Dəhliz” layihəsi qədim İpək Yoluna ikinci həyat bəxş edir. Qafqazın, xüsusilə də Azərbaycanın bu geo-strategiyada yenidən mərkəzi qovşaq kimi ön plana çıxması qədim marşrutun geopolitik irsinin silinmədiyini, sadəcə öz vaxtını gözlədiyini sübut edir.