Şahəsərin arxasındakı qadın: Məşhur yazıçılara ilham verən və onların kölgəsində qalan qadınlar
Faktum.az xəbər verir ki, dahi rəsmlərin, fəlsəfi təfəkkürün və klassik romanların arxasında çox vaxt adı qalın kitab cildlərinə yazılmayan, kölgədə qalmış qadınların böyük fədakarlığı dayanır.
Dünya ədəbiyyatına yön verən Lev Tolstoy, Fyodor Dostoyevski və F. Skott Fitscerald kimi nəhənglərin uğurlarında bu qadınlar sadəcə “ilham pərisi” deyil, həm də naşir, redaktor, katibə və hətta əsərlərin həmmüəllifi rolunu oynayıblar. Lakin ədəbiyyat tarixi uzun müddət onların bu misilsiz əməyini görmədən gəlmişdir.
Lev Tolstoyun ömür-gün yoldaşı Sofiya Tolstaya bu fədakarlığın ən parlaq və eyni zamanda ən faciəvi nümunələrindən biridir. Şam işığında, 13 uşağın qayğısına qaldığı bir evdə Sofiya yalnız Tolstoyun hərəkətsiz və oxunması demək olar ki, imkansız olan xəttini oxumaqla qalmamış, məşhur “Hərb və Sülh” romanının nəhəng əlyazmasını baştan-başa tam 7 dəfə üzündən köçürmüşdür! Rəssamlıq və yazıçı istedadı olan Sofiya öz gündəliklərində tənha hisslərini belə ifadə edirdi: “Mən onun həyatına kömək edən bir alətəm, amma öz həyatım yoxdur”.
Eynilə, Fyodor Dostoyevskinin xilaskarı sayılan Anna Qriqoryevna (Snitkina) olmasaydı, bəlkə də rus ədəbiyyatı “Qumarbaz” və “Karamazov qardaşları” kimi şahəsərlərdən məhrum olacaqdı. Gənc stenoqrafçı Anna qumar borcları içində boğulan və naşirin ağır şərtləri altında əzilən Dostoyevskinin diktə etdiyi “Qumarbaz” romanını cəmi 26 günə qeydə alaraq yazıçını müflisləşməkdən xilas etmişdi. Sonradan onun həyat yoldaşı olan Anna yazıçının maliyyə işlərini nizamlamış, kitablarının nəşriyyat prosesini idarə edən ilk peşəkar qadın naşirlərdən birinə çevrilmişdi.
Caz dövrünün simvolu sayılan F. Skott Fitsceraldın həyat yoldaşı Zelda Fitsceraldın taleyi isə daha ağrılıdır. Zelda özü parlaq yazıçı istedadına sahib idi, lakin Skott onun gündəliklərindən, məktublarından və şəxsi xatirələrindən icazəsiz istifadə edərək “Möhtəşəm Qetsbi” və “Cənnətin bu tərəfi” romanlarını ərsəyə gətirirdi. Zeldanın öz romanı nəşr olunmaq istədikdə isə Skott buna qarşı çıxaraq “Sən mənim materialımı oğurlayırsan, bu ailədə yalnız bir yazıçı ola bilər” deyə reaksiya vermişdi.
Bu gün həmin şahəsərləri varaqlayarkən cildlərin arxasındakı o gizli qəhrəmanları – mürəkkəb ləkələri içində səhərədək çalışan, öz istedadını dahilərin kölgəsində fəda edən qadınları xatırlamaq ədəbi ədalətin bərpa olunması üçün vacibdir.