Ölümsüz Elm Mirası: Ümumdünya Quduzluqla Mübarizə Günü Və Lui Pastörün İnqilabi Kəşfi
Hər il sentyabrın 28-də qlobal səhiyyə ictimaiyyəti tərəfindən qeyd olunan Ümumdünya Quduzluqla Mübarizə Günü (World Rabies Day), bəşəriyyət tarixinin ən təhlükəli və ölümcül virus xəstəliklərindən biri olan quduzluğa dıqqət çəkmək və onun tamamilə kökünün kəsilməsi istiqamətində maarifləndirmə aparmaq maqsədilə təsis edilmişdir. Bu xüsusi tarixin seçilməsi təsadüfi deyildir; 28 sentyabr 1895-ci ildə quduzluq əleyhinə ilk təhlükəsiz peyvəndi kəşf edərək təbabətdə inqilab edən məşhur fransız mikrobioloqu və kimyaçısı Lui Pastörün (Louis Pasteur) vəfat etdiyi gündür.
Faktum.az xəbər verir ki, BMT və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən dəstəklənən bu gün, elmi tərəqqinin insan həyatını xilas etmə gücünü xatırladan ən mühüm simvolik tarixlərdən biridir.
Quduzluq (Rabies) mərkəzi sinir sistemini zədələyən, baş və onurğa beyninin iltihabına (ensefalomielit) səbəb olan zoonoz rəqəmsal virus xəstəliyidir. Əsasən infeksiyaya yoluxmuş xəstə heyvanların (itlər, pişik təmizləyiciləri, yarasa və ya vəhşi yırtıcılar) dişləməsi, cırmaqlaması və ya tüpürcəyinin zədələnmiş dəriyə düşməsi ilə keçir. Xəstəliyin ən qorxulu tərəfi odur ki, simptomlar (su qorxusu, işıq qorxusu, udqunma çətinliyi, aqressiya və iflic) üzə çıxdıqdan sonra ölüm göstəricisi təxminən 100%-ə çatır. Lakin 1885-ci ildə Lui Pastör zəiflədilmiş virus ştamları əsasında ilk peyvəndi hazırlayaraq quduz it tərəfindən ağır yaralanmış 9 yaşlı Yozef Mayster adlı uşağı ölümün pəncəsindən xilas etdi. Bu uğur təbabət tarixində kliniki immuno-profilaktikanın və vaksinologiyanın bünövrəsini qoydu.
Müasir tibb elmində quduzluq 100% tərəfindən qarşısı alına bilən bir xəstəlik hesab olunur. Xəstəliyə qarşı ən etkili vasitə heyvan dişləməsindən dərhal sonra (simptomlar yaranmadan öncə) tətbiq edilən təcili vaksinasiya və immunobioloji zərdab profilaktikasıdır. Ümumdünya Quduzluqla Mübarizə Günü çərçivəsində dünya miqyasında evsiz və ev heyvanlarının kütləvi peyvəndlənməsi (“Zero by 30” — 2030-cu ilə qədər itlərdən insanlara quduzluq keçməsinin sıfıra endirilməsi hədəfi), sanitar-epidemiloji nəzarət və ictimaiyyətin maarifləndirilməsi tədbirləri həyata keçirilir. Lui Pastörün insanlığa bəxş etdiyi bu böyük elmi irs günümüzdə də milyonlarla insanın həyatını xilas etməyə davam edir.