Bürünc dövrünün kosmik şifrəsi: 3600 illik “Nebra səma diski”

Faktum.az  xəbər verir ki, arxeologiya dünyasının ən heyrətamiz və bənzərsiz tapıntılarından biri hesab olunan “Nebra Səma Diski“, bəşəriyyətin kosmosu anlamaq və xəritələndirmək cəhdlərinin ən qədim maddi sübutudur. 1999-cu ildə Almaniyanın Nebra şəhəri yaxınlığındakı qədim meşəlik ərazidə qanunsuz qazıntı aparan xəzinə ovçuları tərəfindən tapılan bu disk, təxminən eramızdan əvvəl 1600-cü ilə (Bürünc dövrünə) aid edilir. Diametri 30 santimetr, çəkisi isə 2 kiloqram olan bu bürünc lövhə, üzərindəki qızıl lövhəciklərdən işlənmiş göy cismləri ilə bəşəriyyətin ən qədim rəsmi kosmik xəritəsi ünvanını daşıyır.

Diskin üzərindəki mavi-yaşıl fon səmanı, qızıl fiqurlar isə Günəşi (yaxud bütöv Ayı), yeni doğan Ayparanı və səpələnmiş ulduzları təsvir edir. Ən diqqətçəkən məqam isə diskin mərkəzində, bir yerdə qruplaşmış 7 qızıl nöqtədir ki, bu da astronomlar tərəfindən Ülkər ulduz topası (Pleyadalar) kimi identifikasiya olunub. Ulduzların bu cür dəqiq və qruplaşdırılmış forması diskin sadəcə dekorativ bir bəzək əşyası deyil, ciddi bir astronomik alət olduğunu sübut edir.

Alimlərin fikrincə, Nebra diski qədim insanların əkin-biçin və məhsul yığımı vaxtlarını təyin etmək üçün istifadə etdikləri unikal bir Ay-Günəş təqvimi idi. Ülkər ulduz topasının payızda görünməsi və yazda yox olması qədim Avropa xalqları üçün kənd təsərrüfatı mövsümünün başlama və bitmə siqnalı rolunu oynayırdı. Həmçinin diskin kənarlarına sonradan əlavə edilən qızıl qövslər günəşin yay və qış gündönümündəki doğuş və batış bucaqlarını dəqiqliklə göstərir. Bu tapıntıya qədər Bürünc dövrü avropalılarının bu səviyyədə mürəkkəb astronomik biliklərə sahib olduğu ehtimal belə edilmirdi.

Hazırda UNESCO-nun ümumdünya sənədli irsinə daxil edilən Nebra diski, insan zəkasının minilliklər əvvəl göy üzünü necə böyük bir riyazi və estetik dəqiqliklə oxuduğunun ən parlaq nümunəsidir.