Bir masa, dörd fərqli dünya: Azərbaycan ailəsində və iş yerində nəsillərin gizli savaşı
Faktum.az son illər istər qlobal sosiologiyada, istərsə də yerli cəmiyyətimizdə ən çox müzakirə olunan və daxili gərginliklərə səbəb olan nəsillərarası fərqləri – Baby Boomers, X, Y və Z nəsillərinin Azərbaycan reallığındakı toqquşma nöqtələrini araşdırıb. Qərb terminologiyasından gələn bu bölgü, bizim cəmiyyətin tarixi təbəddülatları, sovet keçmişi və müstəqillik dövrünün reallıqları ilə birləşdikdə ortaya tamamilə fərqli, unikal və ziddiyyətli bir mənzərə qoyur.
Azərbaycanda təxminən 1946–1964-cü illəri əhatə edən Baby Boomers nəsli sovet sisteminin sabit, qızıl dövründə, ciddi intizam və kollektivizm ruhunda böyüdüyündən, onlar üçün həyatın əsas düsturu bir iş yerində 30 il işləmək, dövlətdən ev almaq, mütləq ailə qurmaq və “el nə deyər” prinsipinə tabe olmaqdır. Onların dərhal ardınca gələn və 1965–1980-ci illəri əhatə edən X nəsli isə 90-cı illərin iqtisadi böhranını, SSRİ-nin dağılmasını və müstəqilliyin ilk çətin illərini çiyinlərində daşıyan bir körpü rolunu oynayır; onlar həm analoq, həm rəqəmsal dünyanı gördüklərindən dözümlü və praqmatikdirlər, lakin daxilən həmişə bir gələcək qorxusu və maddi təhlükəsizlik axtarışı içindədirlər. 1981–1996-cı illərin neft bumu və internetin gəlişi dövrünə təsadüf edən Y nəsli, yəni milleniallar isə həm ənənəvi ailə dəyərlərini qorumağa çalışır, həm də qlobal dünyaya inteqrasiya edərək fərdi uğura, səyahətə və şəxsi inkişafa önəm verirlər. Nəhayət, 1997–2012-ci illər arasında doğulan və internetdən əvvəlki dünyanı heç xatırlamayan Z nəsli, yəni zumerlər üçün artıq heç bir sərhəd və ənənəvi avtoritet mövcud deyil; onlar Bakıda oturub qlobal trendlərlə yaşayır, fərdi azadlıqlarını hər şeydən üstün tutur və böyüklərin iyerarxik idarəçilik sistemini tamamilə rədd edirlər.
Azərbaycan reallığında bu dörd fərqli dünyanın ən böyük toqquşması məhz iş yerlərində və ailə daxilində özünü büruzə verir. Rəhbər vəzifələrdə oturan Boomer və ya X nəsli işçidən mütləq itaət, rəsmiyyət və sərt 9-6 ofis saatları tələb edəndə, Z nəsli gənclər “tapşırığı vaxtında bitirmişəmsə, niyə boş-boşuna ofisdə oturmalıyam?” sualı ilə köhnə sistemi iflic edir, az maaşlı amma azad qrafikli frilans layihələri korporativ qul olmağa dəyişirlər. Ailə modelində isə böyüklərin “nə vaxt evlənirsən?”, “dövlət işinə düzəl”, “camaat nə deyər?” təzyiqləri gənclərin fərdi xoşbəxtlik və azadlıq fəlsəfəsi ilə toqquşaraq dərin sosioloji uçurumlar yaradır. Sosioloqlar qeyd edir ki, bu gizli savaşda əslində heç bir tərəf haqsız deyil, çünki hər nəsil öz dövrünün tarixi şərtlərinə görə proqramlaşıb; yerli cəmiyyətimizin və biznes mühitimizin inkişafı isə köhnə nəslin təcrübəsi ilə yeni nəslin rəqəmsal cəsarətinin düzgün sintez edilməsindəsindən asılıdır.