Ağacların altındakı gizli “internet” və göbələk şəbəkəsi
Faktum.az xəbər verir ki, meşələrin dərinliklərində, ayağımızın altında bəşəriyyətin yaratdığı internet şəbəkəsindən milyonlarla il əvvəl qurulmuş və mükəmməl işləyən nəhəng bir bioloji rabitə sistemi mövcuddur.
Elmdə “Wood Wide Web” (Meşə miqyaslı internet) adlandırılan bu möcüzəvi fenomen, ağacların və digər bitkilərin torpağın altında yerləşən xüsusi göbələk telləri — mikoriza (mycorrhiza) şəbəkəsi vasitəsilə bir-biri ilə məlumat, qida və hətta həyəcan siqnalları paylaşaraq “danışdıqlarını” elmi şəkildə ortaya qoyub.
Meşədəki ağaclar bir-birindən tamamilə təcrid olunmuş fərdlər deyil; mikoriza adlı göbələklər öz nazik tellərini (hifləri) torpağın altında kilometrlərlə uzadaraq fərqli ağacların kök sistemlərini bir-biri ilə birləşdirir və canlı bir bioloji fiber-optik kabel şəbəkəsi yaradır. Bu tərəfdaşlıqda göbələklər bitkilərdən fotosintez nəticəsində yaranan karbon və şəkəri alır, əvəzində isə ağaclara torpağın dərinliklərindən topladıqları su, fosfor və azotu ötürürlər. Lakin bu şəbəkənin ən heyrətamiz tərəfi onun bir informasiya və sosial yardım platforması kimi fəaliyyət göstərməsidir.
Meşənin hər hansı bir küncündə yerləşən bir ağac zərərverici həşəratların və ya xəstəliyin hücumuna məruz qaldıqda, o, kökləri vasitəsilə bu göbələk “internet”inə xüsusi kimyəvi xəbərdarlıq siqnalları göndərir. Bu siqnalı alan qonşu ağaclar dərhal yarpaqlarında həşəratları zəhərləyən xüsusi kimyəvi maddələr (məsələn, tanninlər) istehsal etməyə başlayaraq hələ hücum başlamadan öz müdafiə sistemlərini qururlar. Bundan əlavə, meşənin dahi “ana ağacları” (ən qocaman və böyük ağaclar) bu şəbəkə vasitəsilə kölgədə qalan və günəş işığı ala bilməyən gənc fidanlara birbaşa qida və şəkər transfer edərək onların sağ qalmasını təmin edir, hətta ölmək üzrə olan bir ağac öz daxilindəki bütün resursları bu şəbəkəyə boşaldaraq onları qonşu sağlam ağaclara vəsiyyət edir.
Botaniklər və ekoloqlar sübut edir ki, meşə vahid bir superorqanizm kimi fəaliyyət göstərir və ağacların altındakı bu gizli internet şəbəkəsi olmasaydı, planetimizin meşə ekosistemləri xəstəliklərə və iqlim dəyişikliklərinə dözməyərək çoxdan məhv olardı.