Açıq Cəmiyyətin Təməl Sütunu: Beynəlxalq Informasiya Əldə Etmək Hüququ Günü Və Şəffaflıq Standartları
Müasir hüquqi dövlət anlayışının və demokratik idarəetmənin ən vacib kriteriyalarından biri vətəndaşların dövlət qurumlarının fəaliyyəti barədə dürüst, dəqiq və vaxtında informasiya almaq imkanının təmin edilməsidir.
Hər il sentyabrın 28-də qeyd olunan Beynəlxalq Informasiya Əldə Etmək Hüququ Günü (International Right to Know Day), fərdlərin ictimai əhəmiyyətli məlumatlara çıxış azadlığını, dövlət aparatının şəffaflığını və idarəetmədə hesabvericiliyi təşviq edən qlobal platformadır. Faktum.az xəbər verir ki, ilk dəfə 2002-ci ildə Sofiyada keçirilən beynəlxalq informasiya azadlığı şəbəkəsinin konfransında təsis edilən bu özəl gün, 2015-ci ildə YUNESKO tərəfindən rəsmiləşdirilmiş, 2019-cu ildə isə BMT Baş Assambleyası səviyyəsində qlobal təqvimə daxil edilmişdir.
İnformasiya əldə etmək hüququ təməl insan hüquqlarının, xüsusən də söz və ifade azadlığının ayrılmaz bir tərkib hissəsidir. BMT-nin İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 19-cu maddəsində təsbit olunduğu kimi, hər bir şəxsin sərhədlərdən asılı olmayaraq informasiya və ideyaları axtarmaq, almaq və yaymaq hüququ vardır. Hüquqi və sosioloji müstəvidə bu prinsip dövlət resurslarının və büdcə vəsaitlərinin xərclənməsində korrupsiyanın qarşısının alınması, dövlət satınalmalarının aşkar həyata keçirilməsi, ekoloji təhlükəsizlik və ictimai maraq kəsb edən qərarların qəbulunda vətəndaş iştirakçılığının təmin edilməsi üçün ən təsirli vasitədir. Məlumatın gizlədilməsi və ya əsassız bürokratik engəllərlə çətinləşdirilməsi ictimai etimadı sarsıtdığı halda, açıq data (Open Data) konsepsiyası cəmiyyətdə hüquqi şüurun və vətəndaş nəzarətinin yüksəlməsinə xidmət edir.
Müasir rəqəmsal dövrdə informasiya əldə etmək hüququ həm də elektron hökumət (e-government) portallarının, açıq reyestrlərin və rəqəmsal arxivlərin inkişafı ilə birbaşa bağlıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 50-ci maddəsi və “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanunu hər bir vətəndaşın dövlət organlarından, bələdiyyələrdən və ictimai funksiyaları yerinə yetirən hüquqi şəxslərdən sorğu əsasında və ya açıq resurslar vasitəsilə məlumat almasını qanuni çərçivəyə salır. 28 Sentyabr Beynəlxalq Informasiya Əldə Etmək Hüququ Günü, həm mediaların sərbəst təhqiqat aparmaq imkanlarını, həm də sıravi vətəndaşların hüquqi məlumatlılıq səviyyəsini artıraraq demokratik institutların güclənməsinə töhfə verir.