Səhranın İsti İqlimində Sərinlik Vəsi: Mərakeş Riadlarının Memarlıq Sirri

Faktum.az  xəbər verir ki, Mərakeşin əsrə bərabər tarixi küçələrində gizlənən və “riad” adlanan ənənəvi yaşayış evləri İslam geometriyasının, Zellij mozaika sənətinin və təbii mühəndisliyin heyrətamiz sintezini təcəssüm etdirir. Ərəb dilindəki “ryad” (bağça) sözündən götürülən bu memarlıq tərzi, yalnız vizual estetikası ilə deyil, həm də Mərakeşin qovurucu səhra istisinə qarşı təbii mikroiqlim yaratmaq qabiliyyəti ilə seçilir. Çöldən tamamilə qapalı və pəncərəsiz görünən bu binalar, bütün həyatı və gözəlliyi öz daxili həyətində sakiləşdirir.

Riadların çöl istisindən müdafiə mexanizmi tamamilə təbii havalandırma və termal kütlə prinsiplərinə dayanır. Qalın saman-palçıq və ya kərpic divarlar gün ərzində günəşin qızmar istisini udur və daxili məkanı sərin saxlayır; gecə isə bu istiliyi tədricən buraxaraq temperaturu balansılaşdırır. Evin mərkəzində yerləşən açıq daxili həyət (patio) geniş bir ventilyasiya bacası rolunu oynayır. Həyətdəki fəvvarələr, yaşıl bitkilər və baseynlər suyun buxarlanması hesabına havanı sərinləşdirir. Qızan hava yuxarı qalxaraq daxili həyətdən xaric olur, onun yerini isə otaqlardan gələn daha sərin hava axını tutur.

Riadın divarlarını və döşəmələrini bəzəyən əl işi Zellij mozaikaları və gəc üzərində oyulmuş İslam həndəsi naxışları isə təkcə ruhi sakitlik yaratmır, həm də daş səthlərin istiliyi əks etdirmə xüsusiyyəti sayəsində daxili məkanın sərin qalmasına birbaşa töhfə verir. Bu memarlıq möcüzəsi müasir kondisioner texnologiyalarına ehtiyac duymadan əsrlər boyu insanlara komfortlu yaşam bəxş edən təbii mühəndislik sənətinin ən gözəl nümunəsidir.