İrs və vərəsəlik hüququ

Mülkiyyətin bölgüsü zamanı qarşıya çıxan əsas hüquqi prosedurlar və qanunvericilik normativləri

Faktum.az xəbər verir ki, mülkiyyət sahibinin vəfatından sonra onun əmlakının, hüquq və vəzifələrinin başqa şəxslərə keçməsi mülki hüququn ən həssas və vacib sahələrindən biri olan irs və vərəsəlik hüququ ilə tənzimlənir. Mülki Məcəlləyə əsasən, vərəsəlik iki qaydada – vəsiyyətnamə üzrə və ya qanun üzrə həyata keçirilir. Əgər vəsiyyətnamə yoxdursa və ya o, bütün irsə şamil olunmursa, mülkiyyət bölgüsü qanunla müəyyən edilmiş vərəsəlik növbəliliyi əsasında aparılır. Qanun üzrə birinci növbəli vərəsələrə ölənin uşaqları, arvadı (əri) və valideynləri daxildir vən bu şəxslər irsi bərabər paylarla bölüşdürürlər. Vəsiyyətnamə olduqda simplifies prosedurlarla miras istənilən şəxsə həvalə edilə bilsə də, qanunvericilik məcburi pay hüququnu qoruyur; yəni vəsiyyət edənin azyaşlı və ya əmək qabiliyyəti olmayan övladları, valideynləri və həyat yoldaşı vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq, qanun üzrə çatacaq payın ən azı yarısını almaq hüququna malikdirlər.

İrs prosesinin rəsmiləşdirilməsi müəyyən hüquqi prosedurların düzgün və vaxtında icrasını tələb edir. Mirasın açıldığı yer ölənin son yaşayış yeri, bu məlum olmadıqda isə daşınmaz əmlakın yerləşdiyi yer sayılır. Vərəsələr mirasın açıldığı gündən etibarən 6 ay ərzində notaryus idarəsinə müraciət edərək mirası qəbul etməli və ya ondan imtina etməlidirlər. Bu 6 aylıq müddətin ötürülməsi hüquqi çətinliklər yaradır və müddətin bərpası yalnız məhkəmə qaydasında mümkündür. Müddət başa çatdıqdan sonra notaryus tərəfindən vərəsələrə irs hüququ haqqında şəhadətnamə təqdim olunur ki, bu sənəd də daşınmaz əmlakın və ya digər aktivlərin rəsmi olaraq yeni sahibinin adına keçirilməsinə əsas verir. Həmçinin unutmaq olmaz ki, vərəsələr yalnız əmlakı değil, eyni zamanda ölənin borc öhdəliklərini də qəbul etmiş olurlar, lakin bu borc öhdəliyi yalnız qəbul edilən mirasın dəyəri həddində məsuliyyət yaradır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, gələcəkdə ailləi münaqişələrin və uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələrinin qarşısını almaq üçün mülkiyyət sahiblərinin sağlığında vəsiyyətnamə tərtib etmələri və ya vərəsələrin qanuni prosedurlara ciddi riayət etmələri vacibdir.