Dostoyevski və insan psixologiyası: Şüuraltının qaranlıq dəhlizləri

Faktum.az xəbər verir ki, dahi rus yazıçısı Fyodor Dostoyevskinin ədəbi irsi yalnız bədii söz sənətinin zirvəsi deyil, həm də insan psixologiyasının daxili ziddiyyətlərini işıqlandıran dərin fəlsəfi-psixoloji xəzinədir. Müəllifin “Cinayət və cəza”, “Karamazov qardaşları”, “İdiot” və “Yeraltından qeydlər” kimi şah əsərləri insanın mənəvi böhranlarını, vicdan azabını və şüuraltının qaranlıq qatlarını ən incə detallarına qədər ifşalandırır. Dostoyevski öz qəhrəmanlarını ideallaşdırmaq əvəzinə, onların daxili ikiləşməsini, xeyir və şər arasında çırpınan ruh halını olduğu kimi qələmə alaraq ədəbiyyatda psixoloji realizmin əsasını qoymuşdur.

Ədəbiyyatşünasların və psixoloqların 2026-cı ildə apardığı müasir analitik tədqiqatlara görə, Dostoyevskinin insan təbiətinə dair kəşfləri sonradan psixoanaliz elminin, xüsusən Ziqmund Freydin nəzəriyyələrinin formalaşmasına birbaşa təsir göstərmişdir. Freyd “Karamazov qardaşları” romanını dünya ədəbiyyatının en möhtəşəm əsəri adlandıraraq, insandakı günahkarlıq hissinin və ataqətli komplekslərinin Dostoyevski tərəfindən dühaca duzulduyunu vurgulamışdır. “Cinayət və cəza” romanındakı Raskolnikov obrazı isə insanın öz üstünlüyünü sübut etmək cəhdinin mənəvi çökmə və vicdan əzabı ilə necə nəticələndiyini göstərən ən parlaq psixoloji modeldir. Dostoyevski əsərləri oxucuya xatırladır ki, insan ruhunun ən qaranlıq dəhlizlərindən keçən yeganə işıq məhz mənəvi oyanış və vicdanın səsidir.