Səssiz Qütbləşmə: Qlobal Cənub və BRICS+ Qərb hegemonluğuna karşı

Faktum.az xəbər verir ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşan və ABŞ başda olmaqla Qərb dövlətlərinin diktə etdiyi təkqütblü dünya nizamı tarixinin ən ciddi sınağı ilə üz-üzədir. İllərdir beynəlxalq siyasətdə yalnız “qərar qəbul edənlərin iradəsini icra edən” tərəf kimi görünən Latın Amerikası, Afrika, Asiya və Yaxın Şərq ölkələri – yəni Qlobal Cənub – artıq öz geosiyasi və iqtisadi iradəsini ortaya qoyur. Bu kollektiv müqavimətin və alternativ güc mərkəzinin nüvəsini isə sürətlə genişlənən BRICS+ bloku təşkil edir.

BRICS-in genişlənmə prosesi yalnız iqtisadi tərəfdaşlıq deyil, həm də köklü geosiyasi transformasiyadır. Əhalisi dünya üzrə 45%-dən çox olan, alıcılıq qabiliyyəti paritetinə (PPP) görə isə artıq G7 ölkələrini üstələyən bu ittifaq, Qərbin nəzarətində olan maliyyə institutlarına – Beynəlxalq Valyuta Fondu (IMF) və Dünya Bankına alternativ yaratmağı hədəfləyir. Yeni İnkişaf Bankının (NDB) fəaliyyətə başlaması və qarşılıqlı ticarətdə milli valyutalara üstünlük verilməsi prosesi – yəni dedollarizasiya (dolların hegemonluğundan imtina) dövrü artıq rəsmi olaraq başlamışdır.

Qlobal Cənub ölkələrinin bu platformaya axın etməsinin əsas səbəbi, Qərbin tətbiq etdiyi ikili standartlardan, biritərəfli sanksiyalardan və siyasi şərtlərə bağlı yardım paketlərindən duyulan narazılıqdır. Pekin və Yeni Dehlidən Ər-Riyad və Braziliyaya qədər uzanan bu ox, beynəlxalq hüququn və resursların bərabər bölgüsünü tələb edir. ABŞ dollarının ticarət silahı kimi istifadə olunmasına qarşı yaradılan bu “səssiz alyans” artıq dünya ticarətində, xüsusilə enerji, kənd təsərrüfatı və nadir metallar bazarında əsas söz sahibinə çevrilir. Bu proses, qlobal geosiyasətin artıq tək mərkəzdən idarə olunmadığını və çoxqütblü dünya nizamının dönməz xarakter aldığını açıq şəkildə nümayiş etdirir.