”Qara Mirvari” – Qızılın qiymətini üstələyən Vanil

Niyə dünyada ən çox saxtalaşdırılan ədviyyat vanildir?

Faktum.az xəbər verir ki, gündəlik həyatımızda şirniyyatlardan ətirlərə qədər hər yerdə rast gəldiyimiz vanil əslində zəfərandan sonra dünyanın ən baha ikinci ədviyyatıdır. Bəzi illərdə kiloqramının qiyməti gümüşü və hətta qızılı üstələyərək 600-700 dollara qədər yüksələn bu bitki çubuqları, qida sənayesində “qara mirvari” kimi tanınır.

Təbii vanilin bu qədər baha olmasının və eyni zamanda dünyada ən çox saxtalaşdırılan qida məhsuluna çevrilməsinin arxasında yetetişdirilmə prosesinin ağlasığmaz dərəcədə çətin olması durur. Madaqaskar, İndoneziya və Meksika kimi tropik ölkələrdə yetişən vanil səhləbi (Vanilla planifolia) çiçəyi il ərzində yalnız bir neçə saatlıq pəncərədə açılır.

Təbiətdə onu tozlandıran xüsusi arı növü yalnız Meksikada olduğu üçün, dünyanın qalan hissəsində yüz minlərlə çiçək fermerlər tərəfindən tək-tək, bambuk çubuqları ilə əllə tozlandırılır. Tozlanmadan sonra meyvənin tam yetişməsi 9 ay çəkir, ardından isə aylarla sürən xüsusi qurutma, fermentasiya və ətirləndirmə mərhələsi gəlir. Bir kiloqram quru vanil çubuğu əldə etmək üçün təxminən 500 çiçəyi əllə dölləmək lazımdır. Bu ağır fiziki əmək, iqlim dəyişiklikləri və tayfun riskləri təbii vanili həddən artıq qıt və baha edir. Məhz buna görə də qlobal bazarda istifadə olunan “vanil” dadı və qoxusunun 99%-i əsl bitkidən gəlmir.

Kimya sənayesi neft törəmələrindən, oduncaq liflərindən (lihnin) və ya kağız tullantılarından sintetik “vanilin” molekulu sintez edir. Süni vanilin təbii vanildən yüzlərlə dəfə ucuz başa gəlsə də, təbii vanil çubuğunun tərkibindəki 200-dən çox mürəkkəb aromatik birləşmənin verdiyi o zəngin və dərin dadı tam əvəz edə bilmir. Nəticədə, yüksək qiymət və süni alternativlərin bol olması vanili həm kontrabandaçıların, həm də saxtakarların bir nömrəli hədəfinə çevirir.