Gecikdirilmiş zövq: Marshmallow testi
Uşaqlıqdakı bir səbir testi insanın bütün gələcək uğurunu müəyyən edə bilərmi?
Faktum.az xəbər verir ki, 1960-cı illərin sonu və 1970-ci illərin əvvəllərində Stenford Universitetinin psixoloqu Uolter Mişel (Walter Mischel) tərəfindən aparılan məşhur “Marshmallow” (Mərməlad) eksperiment psixologiya tarixinin ən diqqətçəkən tədqiqatlarından biri hesab olunur. Eksperiment zamanı 4-6 yaş arası uşaqlar təkbaşına bir otaqda oturdulur və onların qarşısına bir ədəd mərməlad qoyulurdu.
Tədqiqatçı uşaqlara bildirirdi ki, onlar istəsələr mərməladı dərhal yeyə bilərlər, lakin 15 dəqiqə gözləyib yeməsələr, mükafat olaraq ikinci bir mərməlad da qazanacaqlar. Uşaqların bir qismi dərhal zövq almağı seçərək şirniyyatı yediyi halda, digər qismi gözlərini bağlayaraq, mahnı oxuyaraq və ya başqa tərəfə baxaraq gözləməyi və iradə nümayiş etdirməyi bacardı. Tədqiqatçılar illər sonra həmin uşaqların böyüdükdə qazandıqları uğurları izlədikdə heyrətamiz nəticələrlə qarşılaşdılar.
Onilliklər sonra aparılan izləmə tədqiqatları göstərdi ki, uşaqlıqda ikinci mərməladı gözləyə bilən fərdlər məktəb və universitet imtahanlarında (SAT) daha yüksək nəticələr göstəriblər, stresə qarşı daha dözümlü olublar, zərərli vərdişlərdən uzaq durublar və yetkinlik yaşlarında daha yüksək karyera uğurları əldə ediblər. Bu nəticə elmdə “gecikdirilmiş zövq” (delayed gratification) anlayışının – yəni anlıq həzzlərdən uzunmüddətli böyük hədəflər naminə imtina edə bilmək bacarığının uğurun anahtarı olduğu fikrini möhkəmləndirdi. Lakin son illərdə aparılan müasir araşdırmalar testi bir qədər fərqli rakursdan qiymətləndirməyə başlayıb.
Yeni tədqiqatlar təkrar göstərdi ki, uşağın gözləmə iradəsi yalnız onun anadangəlmə xarakterindən deyil, həm də böyüdüyü mühitin sosial-iqtisadi vəziyyətindən və etibar dərəcəsindən asılıdır. Məsələn, ehtiyac içində böyüyən uşaqlar yetkinlərin “ikinci mərməlad” sözünə inanmamağa meyilli olurlar və imkanı varkən mövcud olanı seçirlər. Buna baxmayaraq, “Marshmallow testi” müasir psixologiyada özünənəzarət və iradə gücünün insan həyatındakı rolunu göstərən en klassik nümunə olaraq qalmaqdadır.