Autizm və neyromüxtəliflik: Beynin fərqli işləmə mexanizmi

Faktum.az xəbər verir ki, müasir psixologiya və neyrologiya sahəsində autizmə yanaşma köklü şəkildə dəyişməkdədir.

Əvvəllər bir “xəstəlik” və ya “inkişaf pozuntusu” kimi qiymətləndirilən autizm spektri, günümüzdə neyromüxtəliflik (neurodiversity) fəlsəfəsi çərçivəsində beynin fərqli bədən və dünya qavrayışı, yəni bir neyroloji variasiya kimi qəbul edilir.

1990-cı illərdə avstraliyalı sosioloq Cudi Sinyer tərəfindən irəli sürülən neyromüxtəliflik konsepsiyasına görə, insan beyni tək bir “standart” şablonla işləmir; autizm, DEHB (diqqət əskikliyi və hiперакivlik) və disleksiya kimi fərqliliklər müalicə olunmalı bir qüsur deyil, insan genofondunun təbii zənginliyidir. Autizmli fərdlərin beynində neyronlararası əlaqələr informasiyanı fərqli tezlikdə emal edir – bu da onlarda yüksək detallara diqqət, dərin fokuslanma, analitik təfəkkür və qeyri-adi yaradıcılıq kimi güclü tərəfləri üzə çıxarır. Müasir cəmiyyətin əsas vəzifəsi autizmli fərdləri “dəyişdirməyə” çalışmaq deyil, onların sosial inteqrasiyasını təmin edəcək inklüziv mühit və anlayış formalaşdırmaqdır.