Yalanı necə tanımalı?
Faktum.az olaraq bu gün tam fərqli və psixoloji tərəfi ağır gələn bir mövzuya keçid edirik. Qarşınızdakı insanın yalan danışdığını anlamaq filmlərdəki kimi asan deyil; kəşfiyyat orqanları bu işi populyar miflərlə yox, sırf elmi nevrologiya və bədən dili analizi ilə həyata keçirirlər. Məşhur psixoloq Paul Ekmanın tədqiqatlarına əsaslanan bu metodlar, yalan danışan insanın beyninin fərqində olmadan bədəninə göndərdiyi gizli siqnalları ifşa edir.
Prosesin ən təməl elmi elementlərindən biri saniyənin 25-də biri qədər sürətli mikromimikalardır. İnsan şüurlu şəkildə üz ifadəsini gizlətməyə çalışsa da, beynin emosional mərkəzi olan limbik sistem saniyənin çox qısa bir müddətində həqiqi hissi üz əzələlərinə ötürür. Yalan danışan şəxs gülümsəsə belə, göz ətrafındakı mikro-gərginlik və ya dodaq kənarının anlıq aşağı enməsi həqiqəti pıçıldayır. Digər tərəfdən, yalan danışmaq beyin üçün ağır bir riyazi hesablama kimidir və bu vəziyyət koqnitiv yüklənməyə yol açır. İnsan uydurduğu hekayənin detallarını yadda saxlamalı, qarşı tərəfin reaksiyasını ölçməli və öz bədənini idarə etməlidir. Bu yüklənmə baş verdikdə bədən dili qonur, adamın jestləri və hərəkətləri minimuma enir, çünki beyin bütün enerjini yalnız hekayə qurmağa sərf edir. Üstəlik, yalan ifşa olunma qorxusu yaratdığı üçün bədəndə adrenalin ifraz olunur və bu da dərhal qeydə alınan fiziki əlamətlərə yol açır; burun ətrafındakı kapilyarlara qan hücum edir və qaşınma yaradır ki, buna elmdə Pinokkio effekti deyilir, həmçinin göz bəbəkləri böyüyür, ağız quruyur və nəfəs sürətlənir.
FTB analitiklərinin xüsusi olaraq vurğuladığı mühüm bir məqam var ki, internetdə yayılan “yalan danışan adam gözünü qaçırar” fikri tamamilə səhv bir mifdir. Əksinə, professional yalançılar sizin ona inanıb-inanmadığınızı yoxlamaq və dürüst görünmək üçün normaldan daha uzun müddət və manipulyativ şəkildə birbaşa gözünüzün içinə baxırlar. Kəşfiyyat metodlarında əsas qayda insanın normal davranış xəttini müəyyən etmək və həyəcanlı suallar zamanı bu xəttdən kənara çıxan bədən siqnallarını eyni anda tutmaqdır, çünki bədən yalan danışmağı bacarmır və o həmişə həqiqəti kənara sızdırır.