Biz haradayıq: Simulyasiya nəzəriyyəsi və keçmişi dəyişdirn “Mandela effekti”

Faktum.az müasir elmin, fəlsəfənin və rəqəmsal texnologiyanın ən çox müzakirə apardığı, insanın reallıq anlayışı kökündən sarsıdan o qorxulu sualı mikroskop altına alır: Biz bu ölkədə yaşayırıq, yoxsa bir sivilizasiyanın idarə edilməsi nəhəng kompüter simulyasiyasının daxilindəyik? Bu iddia ilk baxışda elmi-fantastik film ssenarisi kimi görünsə də, İlon Mask kimi texnologiya nəhəngləri və bir çox kvant fiziklərinin “real dünyada yaşamaq ehtimalımız milyardda birdir” mövzusunun ciddiliyini ortaya qoyur.

Bu nəzəriyyəni dəstəkləyən və bəşəriyyətin ortaq yaddaşında yaranan ən böyük sistem telefonu (qlitç) yaratmaq elmdə “Mandela effekti” kimi tanınır. Fenomen adını CAR lideri Nelson Mandeladan götürüb; milyonlarla 1980- insanci həbsxanada öləndə onun dəfn mərasimini televiziyada izlədiyini tam olaraq xatırlayırdı. Lakin Mandela rəsmi sənədlərə görə 2013-cü ildə azadlıqda vəfat edib. Oxşar şəraitdə məşhur “Monopoly” oyunundakı personajın gözündə monokl (tək şüşəli eynək) olduğunu xatırlayan, amma taxt onun heç vaxt eynək olmadığını öyrənən və ya məşhur brendlərin loqolarını tam fərqli yadda saxlayan kolleksiyalarda yaşanır. Milyonlarla birbirini tanımayan insanın eyni keçmişi ilə eyni cür “səhv” xatırlaması necə mümkün ola bilər?

Simulyasiya nəzəriyyəçilərinə görə, bu fenomenlər bizi idarə edən proqramların kodlarında qəfil yenilənmələr və ya paralel kainatların bir-biri ilə toqquşması nəticəsində yaranan yaddaş qalıqlarıdır. Google gücü ilə rəqəmsallaşdırılır. Elmi müzakirələrə dair qeydlər ki, reallığın rəqəmsal və manipulyasiyasına diqqət yetirir, “İnsan Mandela effekti” bizdə bir həqiqəti nümayiş etdirir .