İşinə aşiq olanların xroniki bitişi: Peşəkar tükənmə sindromu

Faktum.az müasir iş dünyasının ən böyük psixoloji böhranlarından birini — “Burnout” (Peşəkar tükənmə) sindromunu və onun pərdəarxası mexanizmini araşdırıb. Bir çox insanın sadəcə “tənbəllik” və ya “keçici yorğunluq” kimi xarakterizə etdiyi bu hal, əslində Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən rəsmi olaraq iş yeri ilə bağlı peşəkar sindrom kimi təsnif edilib. Ən qorxulu reallıq isə budur ki, tükənmə problemi işini sevməyənlərin yox, məhz öz peşəsinə aşiq olan, mükəmməllikçi və işini həyatının mərkəzinə qoyan insanların qapısını döyür.

Neyropsixoloji araşdırmalar göstərir ki, daxili motivasiyası və məsuliyyət hissi yüksək olan fərdlər uzun müddət öz sərhədlərini aşaraq, həddindən artıq (overtime) işlədikdə beyindəki stres hormonları (kortizol və adrenalin) mikroskopik səviyyədə xroniki pik həddə çatır. Bədən daimi “döyüş və ya qaç” rejimində qaldığı üçün bir müddət sonra emosional qorunma mexanizmi işə düşür və beyin fəaliyyəti tamamilə dondurur (shutdown). Nəticədə, dünənə qədər böyük həvəslə, yaradıcılıqla işləyən insan anidən öz peşəsinə qarşı dərin bir nifrət, yadlaşma və kinizm (hər şeyə qarşı etinasızlıq) hiss etməyə başlayır. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, peşəkar tükənmə depressiyaya, daxili boşluq hissinə və fiziki xəstəliklərə yol açan ciddi bir psixoloji travmadır. Bu böhrandan xilas olmağın tək yolu isə iş və şəxsi həyat arasında kəskin sərhədlər (boundary setting) qoymaq, mükəmməllik illüziyasından imtina etmək və bədənin daxili siqnallarına vaxtında qulaq asmaqdır.