Hər həftə bir kredit kartı yeyirik: Mikroplastiklərin bədənimizdəki gizli işğalı
Faktum.az müasir sivilizasiyanın ən səssiz və ən təhlükəli bəlasını – gözlə görünməyən, lakin hər gün nəfəs aldığımız havadan, içdiyimiz sudan və yediyimiz qidalardan bədənimizə sızan mikroplastik (ölçüsü 5 millimetrdən kiçik olan plastik hissəciklər) təhlükəsini araşdırıb. Beynəlxalq araşdırmalar dəhşətli bir reallığı ortaya qoyur: ortalama bir insan hər həftə fərqində olmadan təxminən 5 qram plastik udur ki, bu da çəki baxımından tam bir kredit kartına bərabərdir. Bir ildə bədənimizə daxil olan plastik hissəciklərin sayı isə 100 mindən çoxdur.
Bu mikroskopik hissəciklər həyatımızın hər anındadır; dəniz duzundan tutmuş plastik şüşələrdəki sulara, balıq ətindən hətta kran suyuna qədər hər yerdə tapılır. Son kliniki tədqiqatlar mikroplastiklərin artıq sadəcə mədə-bağırsaq sistemimizdə qalmadığını, insan qanında, ağciyərlərində, qaraciyərində və hətta ana bətnindəki plasentada aşkarlandığını sübut edib. Bədənə daxil olan bu yad maddələr hormonal pozuntulara, hüceyrə səviyyəsində iltihablanmalara, immunitetin zəifləməsinə və uzunmüddətli dövrdə xroniki xəstəliklərin alovlanmasına birbaşa rəvac verir. Plastik istehsalında istifadə olunan bisfenol A (BPA) və fitalatlar kimi kimyəvi maddələr bədəndə estrojen hormonunu təqlid edərək endokrin sistemini tamamilə alt-üst edir.
Bu qlobal zəhərlənmədən tamamilə qaçmaq qeyri-mümkün görünsə də, fərdi addımlarla bədənimizə daxil olan plastikin miqdarını minimuma endirmək mümkündür. İlk növbədə, plastik şüşələrdə satılan suları dayandırmaq və filtrasiya olunmuş şüşə qablardan istifadə etmək lazımdır, çünki təkcə plastik şüşədən içilən bir litr suda rəsmən minlərlə mikroplastik zərrəciyi üzür. Yeməkləri mikrodalğalı sobada qızdırarkən heç bir halda plastik qablardan istifadə etmək olmaz, çünki yüksək temperatur plastikin qidaya sızma sürətini 55 dəfə artırır. Çay dəmləyərək plastik tərkibli paket çaylardan (birdəfəlik paketlər) imtina etmək, sintetik geyimlər əvəzinə pambıq tərkibli geyimlərə üstünlük vermək və evləri mütəmadi olaraq tozsoranla təmizləmək (çünki ev tozunun böyük hissəsi sintetik xalça və əşyaların plastik lifləridir) sizi və ailənizi bu səssiz işğaldan qorumağın ən effektiv yollarıdır.