Yeniyetmələrin dostu insan deyil: Rəqəmsal dövrdə dəyişən münasibətlər
Müasir texnologiyaların həyatımıza sürətlə daxil olması yeniyetmələrin ünsiyyət vərdişlərini və emosional dəstək axtarışını kökündən dəyişib. Bu gün bir çox gənc daxili aləmini, qorxularını və həyəcanlarını ailəsi və ya dostları ilə deyil, süni intellekt əsaslı tətbiqlərlə bölüşməyə üstünlük verir. Bu vəziyyət sadəcə bir texnologiya aludəçiliyi deyil, yeniyetmənin emosional ehtiyaclarını harada və necə qarşılaması ilə bağlı vacib bir psixoloji məsələdir.
Yeniyetməlik dövrü insanın özünü kəşf etdiyi, bir qrupa aid olmaq və qəbul edilmək istədiyi ən həssas mərhələdir. Lakin real münasibətlər bəzən risklidir: mühakimə olunmaq, rədd edilmək və ya başa düşülməmək qorxusu gəncləri geri çəkilməyə məcbur edir.
Süni intellekt tətbiqləri isə tam əksinə – onları heç vaxt mühakimə etməyən, tənqid etməyən və 24/7 dinləməyə hazır olan “səbirli bir dost” rolunu oynayır. Yeniyetmə emosional rahatlığı insanlarda deyil, virtual mühitdə tapmağa başlayır.
Uzunmüddətli perspektivdə bu vərdiş ciddi çətinliklərə yol aça bilər:
Sosial bacarıqların zəifləməsi: Real insanlarla üz-üzə ünsiyyət qurmaq, qarşıdakının emosiyalarını anlamaq və empati qurmaq qabiliyyəti kütləşir.
Emosional təcrid: Gənc öz hisslərini real həyatda ifadə etməkdə çətinlik çəkir, qapanır.
Ailədaxili bağların qopması: Ailə ilə ünsiyyət azalır, narahatlıq və özünəgüvənsizlik kimi hallar dərinləşir.
Çıxış yolu texnologiyanı sərt qadağalarla həyatdan çıxarmaqda deyil. Çünki qadağa və cəza problemi həll etmir, əksinə yeniyetmənin daha da gizlənməsinə səbəb olur. Valideynlər ilk növbədə “Övladım ekranda neçə saat vaxt keçirir?” sualından çox, “Övladım bu virtual mühitdə hansı emosional ehtiyacını ödəyir?” sualına cavab tapmalıdırlar.
Bir psixoloq kimi bu problemlə bağlı müraciət olunduqda prosesi aşağıdakı addımlarla aparıram:
Dərin psixoloji qiymətləndirmə: İlk növbədə yeniyetmənin emosional vəziyyətini, ailə daxilindəki münasibətləri və sosial mühitdəki çətinliklərini təhlil edirik.
Fikir və davranışların reorientasiyası: Yeniyetmənin “Məni yalnız süni intellekt anlayır” və ya “İnsanlar məni mühakimə edir” kimi yanlış düşüncə qəlibləri üzərində işləyirik.
Emosional tənzimləmə bacarıqları: Qorxu, təklik və həyəcan kimi hisslərlə rəqəmsal mühitə sığınmadan, sağlam yollarla mübarizə aparmağı öyrədirik.
Ailə terapiyası: Valideynlə övlad arasında təhlükəsiz və empatik ünsiyyət körpüsünü bərpa edirik.
Yeniyetmənin virtual mühitə sığınması bir səbəb deyil, qarşılanmamış emosional ehtiyacların siqnalıdır.
Bizim məqsədimiz texnologiyanı düşmən elan etmək deyil, onun real insan münasibətlərinin yerini tutmasının qarşısını almaqdır. Heç bir alqoritm samimi bir insan baxışını, anlayan bir qucaqlaşmanı və canlı emosional bağı əvəz edə bilməz. Yeniyetmənin həyatındakı ən etibarlı sığınacaq – onu dinləyən, anlayan və yanında olduğunu hiss etdirən insandır.
Könül Əli Əkbər
Pedaqoq/Psixoloq/Təlimçi
Əlaqə:
+994 55 991 28 81
İnstaqram: konuleliekber