Bəşəriyyəti heyran qoyan kosmik mifi: Dogon qəbiləsi və Sirius B ulduzunun sirri
Faktum.az xəbər verir ki, Afrikanın Qərbində, Mali ərazisində məskunlaşan qədim Dogon qəbiləsi, XX əsrin ortalarında elm aləmini dərin təəccüb və şübhə içində qoyan ən böyük astronomik tapmacalardan birinin mərkəzinə çevrilib. İddialara görə, heç bir müasir teleskopu, rəsədxanası və ya yazılı ədəbiyyatı olmayan bu ibtidai icma, adi gözlə görünməsi imkansız olan Sirius B ağ cırtdan ulduzu haqqında dəqiq və təfərrüatlı biliklərə sahib olub.
Bu heyrətamiz iddia ilk dəfə 1930-1950-ci illərdə fransız antropoloqları Marsel Qriol (Marcel Griaule) və Jermena Diterlenin (Germaine Dieterlen) Dogonlar arasında apardıqları araşdırmalardan sonra gündəmə gəlib. Antropoloqların hesabata görə, qəbilə ağsaqqalları göy üzünün ən parlaq ulduzu olan Siriusun (“Sigui Tolo”) yanında vizual olaraq görünməyən ikinci bir kiçik ulduzun (“Po Tolo”) dövr etdiyini bilirdilər. Müasir elmin yalnız XIX əsrin sonlarında güclü teleskoplar və XX əsrdə astrofiziki hesablamalarla kəşf etdiyi Sirius B ulduzunun orbit dövrünün 50 il olması, onun sıx və ağır maddələrdən ibarət olması kimi faktlar Dogonların qədim mifologiyasında və rituallarında artıq öz əksini tapmışdı. Dogonlar hətta bu bilikləri onlara kosmosdan gələn və “Nommo” adlandırdıqları yarı-balıq, yarı-insan amfibi varlıqların öyrətdiyini iddia edirdilər.
Lakin müasir elm və skeptik tədqiqatçılar bu mistik əfsanəyə daha rasionallıqla yanaşırlar. Skeptiklərin və sosioloqların rəyinə görə, burada “mədəni çirklənmə” (cultural contamination) faktoru baş verib. Yəni fransız antropoloqları və ya qəbiləyə gələn missionerlər XX əsrin əvvəllərində müasir astronomiyanın kəşf etdiyi bu faktları Dogonlara danışmış, qəbilə isə bu məlumatları öz qədim şifahi mifologiyasına uyğunlaşdıraraq mənimsəmişdir. 1970-ci illərdə qəbiləni yenidən araşdıran digər alimlər Dogonların mifologiyasında bu dəqiqlikdə astronomik biliklərin olmadığını, Qriolun qeydlərinin müəyyən dərəcədə şişirdildiyini və yanlış şərh edildiyini irəli sürüblər.
Dogonların biliklərinin doğrudan da yadplanetli ziyarətçilərdən, qədim itirilmiş sivilizasiyalardan gəldiyi və ya sadəcə XX əsrin elmi söhbətlərinin mifləşdirilmiş forması olması mübahisəli kalsada, bu hekayə elmlə mifin kəsişməsində yer alan ən füsunkar mövzulardan biri kimi qalmaqdadır.