İnsanlar niyə yalan danışarkən göz kontaktından qaçır?

Faktum.az xəbər verir ki, cəmiyyətdə yalan deyən şəxsin gözlərinə baxmaqdan çəkindiyi, baxışlarını yayındırdığı barədə geniş yayılmış bir inanc olsa da, müasir psixoloji araşdırmalar və kriminoloji tədqiqatlar bu düşüncənin böyük ölçüdə mif olduğunu göstərir. Psixoloqların fikrincə, yalan danışan zaman insan beynində idrak yükü (cognitive load) kəskin şəkildə artır – fərd eyni anda uydurduğu hekayənin məntiqi ardıcıllığını qorumalı, faktları nəzarətdə saxlamalı və qarşı tərəfin reaksiyalarını izləməlidir.

Bu zaman yaranan zehni gərginlik səbəbindən bəzi insanlar diqqəti cəmləmək üçün baxışlarını bir nöqtəyə zilləyə və ya yayındıra bilərlər. Lakin maraqlıdır ki, peşəkar və ya şüurlu şəkildə yalan danışan şəxslər “göz kontaktından qaçmaq yalan əlamətidir” stereo tipini bildikləri üçün əksinə, qarşı tərəfin inamını qazanmaq məqsədilə normadan daha çox və sabit şəkildə gözün içine baxmağa çalışırlar.

Portsmut Universitetində aparılan tədqiqatlar da sübut edir ki, yalnız göz kontaktına əsaslanaraq yalanı müəyyən etmək effektiv deyil; belə ki, utancaq və ya narahatlıq hiss edən dürüst bir insan da sırf gərginlikdən gözlərini qaçıra bildiyi halda, təcrübəli bir yalançı gözünü belə qırpmadan yalan söyləyə bilir. Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, yalanı aşkar etməyin ən etibarlı yolu göz kontaktı kimi tək bir işarəyə deyil, nitq sürətinin dəyişməsi, mikro-mimikalar və hekayədəki məntiqi ziddiyyətlər kimi kompleks davranış modelinə diqqət yetirməkdir.