Biyoloji saatımız və Zeitgeber siqnalları

Günəş işığının bədən daxilindəki minlərlə geni idarə etməsi

Faktum.az xəbər verir ki, insan bədənindəki sirkad ritmləri idarə edən mərkəzi bioloji saat “Zeitgeber” (alman dilindən tərcümədə “zaman verən“) adlanan xarici siqnallarla, xüsusən də səhər günəş işığı ilə hər gün sıfırlanır.

Beynimizin hipotalamus bölgəsində yerləşən Suprachiasmatic Nucleus (SCN) adlı mərkəz təxminən 20 min neyrondan ibarət əsas zaman tənzimləyicisidir. Gözün torlu qişasına düşən təbii səhər işığı bu mərkəzə birbaşa siqnal göndərərək bədənə günün başladığını bildirir. Bu siqnal metabolizm, bədən temperaturu və hormon ifrazını dərhal yenidən nizamlayır; səhər saatlarında stres hormonu olan kortizolun artmasını təmin edərək insanı oyandırır, axşam saatlarında isə qaranlığın düşməsi ilə yuxu hormonu olan melatoninin ifrazına şərait yaradır.

Günəş işığı təkcə yuxu rejimini deyil, bədənimizdəki genlərin təxminən 15-20 faizinin aktivliyini birbaşa idarə edir. Süni işıqlar, gecə saatlarında telefon ekranlarına baxmaq və ya kifayət qədər günəş işığı almamaq bu “Zeitgeber” siqnallarını pozur. Nəticədə sirkad ritmin pozulması xroniki yorğunluq, diqqətsizlik, obezite, həzm problemləri və immun sisteminin zəifləməsi kimi ciddi sağlamlıq fəsadlarına yol açır. Alimlər sağlam həyat üçün hər səhər ilk saatlarda təbii günəş işığı almağın vacibliyini vurğulayırlar.