Genetik yaddaş və Phantom Limb sindromu

Amputasiya edilmiş ətrafın ağrısını və hərəkətini hiss etmək

Faktum.az xəbər verir ki, qolu və ya ayağı kəsilmiş insanların artıq mövcud olmayan həmin ətraflarında şiddətli ağrı, qaşınma, keyimə və ya hərəkətlilik hiss etməsi neyrobiologiyada “fantom ətraf” (phantom limb) sindromu adlanır. İnsan bədənindən bir üzv ayrılsa da, beynin parietal payında yerləşən və bədənin bütün hissələrini idarə edən somatosensor qabıq həmin ətrafın neyron xəritəsini saxlamağa və ona siqnallar göndərməyə davam edir.

Beyin kəsilmiş ərazidən artıq heç bir sensor cavab ala bilmədikdə bu məlumat boşluğunu təşviş siqnalları ilə doldurur və olmayan üzvdə spazm, bükülmə və ya kəskin ağrı hissi yaradır. Hətta doğuşdan qolu və ya ayağı olmayan bəzi uşaqlarda da fantom ətraf hissinin müşahidə olunması alimlərə genetik yaddaşın və beynimizdəki bədən xəritəsinin anadangəlmə kodlaşdırıldığını düşünməyə əsas verir.

Neyroloq V.S. Ramaçandran tərəfindən kəşf edilən və geniş istifadə olunan “Güzgü terapiyası” (Mirror Box) isə bu sindromun müalicəsində inqilab edib. Xəstə sağlam ətrafının güzgüdəki əksinə baxaraq hərəkət etdikdə, beyin vizual olaraq olmayan ətrafın da rahatladığını zənn edir və illyuziya vasitəsilə illərlə davam edən fantom ağrıları bir neçə seansda dayandırır. Bu təəccüblü fenomen insan beyninin reallığı necə qavradığını və bədən şüurunun nə qədər mürəkkəb neyron şəbəkələrinə söykəndiyini göstərir.