İnamın molekulyar gücü: Düşüncə insanı necə sağalda və ya sadəcə bir qorxu ilə necə öldürə bilər?

Faktum.az tibb dünyasının ən sirli və daxili gücümüzün biologiyasını alt-üst edən iki fenomenini – Plasebo (müsbət inamın sağaltma gücü) və onun qaranlıq əkizi olan Nosebo (mənfi gözləntinin zəhərləmə gücü) effektini araşdırıb. Kliniki sınaqlar sübut edir ki, insan beyni daxilən inandığı bir ssenarini neyrokimyəvi reallığa çevirmək iqtidarındadır; yəni sadəcə bir düşüncə bədəndə ən ağır dərman qədər təsir yarada və ya insanı bioloji olaraq məhv edə bilər.

Plasebo effekti elmdə çoxdan qəbul olunmuş bir reallıqdır. Pasiyentə daxilində heç bir aktiv maddə olmayan, sadəcə şəkər və ya təbaşirdən ibarət ” yalançı həb” veriləndə və bunun çox güclü bir ağrıkəsici olduğu deyiləndə, beyin bu yalana inanaraq dərhal daxili opiatları – endorfin və dopamin hormonlarını sintez etməyə başlayır. Neyroloqlar fərqli MRT (maqnit rezonans tomoqrafiyası) müayinələri ilə müəyyən ediblər ki, plasebo həb qəbul edən xəstənin beynində real ağrıkəsici qəbul edən insanın beyni ilə tamamilə eyni nahiyələr aktivləşir. Yəni beyin xaricdən gələn siqnalın və inamın təsiri ilə öz kimyəvi laboratoriyasını işə salaraq bədəni daxildən sağaldır; xüsusilə depressiya, miqren, Parkinson və xroniki ağrıların müalicəsində plasebo 30-40%-ə qədər real uğur nümayiş etdirir.

Lakin bu sistemin tamamilə qorxulu və ölümcül işləyən digər tərəfi — Nosebo effektidir. Əgər bir insana tamamilə zərərsiz bir maddə verib, bunun ağır yan təsirləri (məsələn, ürəkbulanma, baş gicəllənməsi və ya saç tökülməsi) olacağını desəniz, xəstə daxili qorxu və mənfi gözlənti səbəbindən həmin simptomları real olaraq yaşamağa başlayacaq. Tibb tarixinə düşmüş ən dəhşətli sənədləşdirilmiş hadisələrdən birində, xərçəng diaqnozu qoyulan və cəmi bir neçə ay ömrü qaldığı deyilən pasiyent tam olaraq həkimin dediyi tarixdə vəfat edir; lakin ölümdən sonra aparılan autopsiya (yarılma) zamanı məlum olur ki, həkimlər diaqnozda səhv ediblərmiş və adamın bədənində heç bir xərçəng hüceyrəsi olmayıb. Onu öldürən xəstəliyin özü deyil, “mən mütləq öləcəm” düşüncəsinin bədəndə yaratdığı dözülməz stress, kortizol və adrenalin fırtınasının ürək-damar sistemini tamamilə iflic etməsi idi. Ekspertlər bildirir ki, daxili neqativ düşüncələr və xəstəlik qorxusu bədənin immun sistemini mikroskopik səviyyədə sıradan çıxarır; bu səbəbdən sağlamlığın bərpası üçün təkcə dərmanlar deyil, daxili tənqidçinin və qorxuların idarə olunması da bioloji zərurətdir.