Tənha ananın hüquqları: Qanunvericilikdə “Tənha qadın” statusu var, kimlərə şamil olunur və hansı müavinətlər ödənilir?
Faktum.az xəbər verir ki, cəmiyyətdə tez-tez müzakirə olunan və vətəndaşlar tərəfindən maraq doğuran məsələlərdən biri tənha qadınların (anaların) hüquqi statusu və onlar üçün nəzərdə tutulan sosial təminat zəmanətləridir. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində, xüsusən Əmək Məcəlləsində və sosial təminat aktlarında “tənha ana” anlayışı öz hüquqi əksini tapıb və bu statusa malik olan şəxslər üçün bir sıra güzəştlər vən sosial dəstək mexanizmləri müəyyən edilib.
Qanunvericiliyə əsasən, “tənha ana” statusu Nikahın Qeydiyyatı Dairəsi (QEYD) tərəfindən uşağın doğum haqqında şəhadətnaməsində ata barədə məlumatların ananın göstərişi ilə (və ya atalıq müəyyən edilmədən) yazıldığı və ya ananın nikahda olmadan təkbaşına övladlığa götürdüyü hallara şamil olunur. Başqa sözlə, uşağın rəsmi atası yoxdursa və ya atalıq hüquqi qaydada müəyyən olunmayıbsa, həmin qadın tənha ana hesab edilir. Boşanmış və ya həyat yoldaşı vəfat etmiş qadınlar (əgər uşağın doğum haqqında şəhadətnaməsində atanın adı rəsmi olaraq qeyd edilibsə) avtomatik olaraq tənha ana statusu almırlar; onlar dul və ya boşanmış valideyn kateqoriyasına aid edilirlər.
Tənha analar üçün nəzərdə tutulan əsas sosial və hüquqi teminatlar aşağıdakılardır:
Maddə və sosial müavinətlər: Tənha analara uşağın baxımı və saxlanılması üçün birbaşa “tənha ana müavinəti” adı altında ayrıca baza ödəməsi olmasa da, əgər ailənin orta aylıq gəliri ehtiyac meyarından aşağıdırsa, onlar Ünvanlı Dövlət Sosial Yardımı (ÜDSY) almaq hüququnda prioritet qaydada nəzərə alınırlar. Eyni zamanda, aşağı gəlirli tənha anaların uşaqlarına 16 yaşına (ümumtəhsil müəssisələrində əyani təhsil alanlar üçün 18 yaşına) çatana qədər aylıq sosial müavinətlər ödənilir.
Əmək hüquqlarında güzəştlər: Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, 14 yaşınadək uşağı (yaxud əlilliyi olan uşağı) olan tənha anaların işəgötürən tərəfindən özəlləşdirmə və ya ştatların ixtisarı zamanı işdə saxlanılmasına üstünlük verilir. Həmçinin, bu kateqoriyadan olan qadınlar öz arzuları ilə əlavə ödənişsiz məzuniyyətlərdən, qısaldılmış iş rejimindən istifadə edə bilərlər və onların gecə vaxtı, iş vaxtından artıq işlərə və ya istirahət günlərində işə cəlb edilməsinə yalnız yazılı razılıqları ilə yol verilir.
Mənzil və sosial xidmət güzəştləri: Tənha analar dövlət hesabına sosial mənzil fondundan ev növbəsinə dayanmaq, eləcə də Dövlət Məşğulluq Agentliyinin xətti ilə özünüməşğulluq proqramlarına və peşə təlimlərinə növbədənkənar cəlb olunmaq hüququna malikdirlər.
Tənha ana statusunun təsdiqlənməsi və müvafiq sosial dəstək tədbirlərindən yararlanmaq üçün vətəndaşlar Ədliyyə Nazirliyinin QEYD orqanlarından uşağın atası barədə məlumatın ananın sözləri üzrə yazılmasına dair müvafiq arayış (Forma 4) almalı və “DOST” mərkəzlərinə müraciət etməlidirlər.