Mülki Məcəllə və onun cəmiyyətdəki rolu haqqında ümumi təhlil

Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ölkənin hüquq sistemində Konstitusiyadan sonra ən mühüm və əhatəli qanunvericilik aktlarından biri hesab olunur.

Mülki Məcəllə cəmiyyətdə fiziki və hüquqi şəxslər arasında yaranan əmlak münasibətlərini, şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarını, müqavilə öhdəliklərini və mülki dövriyyənin azadlığını tənzimləyən əsas hüquqi bazadır. Bu Məcəllə bazar iqtisadiyyatı şəraitində mülkiyyət toxunulmazlığını və tərəflərin hüquqi bərabərliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.

Mülki Məcəllənin strukturuna göz gəzdirdikdə onun bir neçə ana bölmədən ibarət olduğu görünür. İlk növbədə, ümumi müddəalarda mülki hüquq subyektləri (şəxslər, şirkətlər, dövlət qurumları), onların hüquq qabiliyyəti, əqdlərin bağlanması şərtləri və iddia müddətləri müəyyən edilir. Əşya hüququ bölməsində isə mülkiyyət hüququ, daşınmaz və daşınar əmlak üzərində sərəncam vermək, girov, ipoteka və sahiblik kimi vacib anlayışlar hüquqi müstəviyə gətirilir.

Məcəllənin ən geniş və təcrübədə ən çox tətbiq olunan hissələrindən biri öhdəlik hüququ və müqavilə hüququdur. Bura alqı-satqı, icarə, bagışlama, podrat, kredit, sığorta və daşıma kimi gündəlik həyatda və biznesdə qarşılaşdığımız bütün müqavilə tipləri daxildir. Həmçinin müqavilədənkənar öhdəliklər, yəni başqasına vurulmuş ziyanın əvəzinin ödənilməsi, mənəvi zərər və haqsız varlanma kimi hallar da məhz Mülki Məcəllənin normativləri ilə nizamlanır.

Ailə hüquqlarının bir hissəsi və vərəsəlik hüququ da Mülki Məcəllədə xüsusi yer tutur. İnsan vəfat etdikdən sonra onun əmlakının vərəsələr arasında vasiyyətnamə və ya qanun üzrə bölünməsi tərəfsiz və şəffaf şəkildə bu Məcəllənin maddələri ilə həyata keçirilir.

Hüquqşünaslar vurğulayırlar ki, Mülki Məcəlləni bilmək yalnız hüquqşünaslar üçün deyil, hər bir vətəndaş və sahibkar üçün öz hüquqlarını qorumaq, mülkiyyətini sığortalamaq və əqdlərdə aldanmamaq baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir.