Bystander effekti (Seyirci təsiri): Fövqəladə hallarda insanların kömək etmə ehtimalının azalması

Faktum.az xəbər verir ki, sosial psixologiyada ən çox araşdırılan fenomenlərdən biri olan “Bystander effekti” (Seyirci təsiri), fövqəladə hallarda insan kütləsinin artması ilə paralel olaraq fərdlərin zərərçəkənə kömək etmə ehtimalının azalmasını ifadə edir.

İlkin kökləri 1964-cü ildə Nyu-Yorkda baş verən Kitti Cenovese cinayətinə dayanan bu psixoloji konsepsiya, 1968-ci ildə amerikalı psixoloqlar Bibb Latane və Con Darli tərəfindən elmi cəhətdən əsaslandırılmışdır. Fenomenin əsasında iki vacib psixoloji mexanizm dayanır: “məsuliyyətin diffuziyası” (şahidlərin sayı artdıqca “başqası kömək edər” düşüncəsi ilə fərdi məsuliyyət hissinin zəifləməsi) və “pluralist cəhalət” (ətrafdakı insanların sakitliyini və hərəkətsizliyini görən fərdin təhlükənin ciddi olmadığını zənn etməsi).

Tədqiqatlar göstərir ki, kütlə daxilində olan insan yalnız qaldığı situasiya ilə müqayisədə fövqəladə hadisəyə daha gec və ya heç reaksiya vermir. Psixoloqlar bu effekti neytrallaşdırmaq üçün fövqəladə hallarda ümumi kütləyə deyil, konkret bir şəxsə müraciət edərək (“Siz, göy köynəkli bəy, təcili yardıma zəng edin“) cavabdehliyi birbaşa ünvanlamağı tövsiyə edirlər.