Pangeya superkontinenti

Yerin quru sahələrinin vahid nəhəng materik olduğu dövr və litosfer tavalarının hərəkəti

Faktum.az xəbər verir ki, geologiya və paleocoğrafiyada Yerin quru sahələrinin bir zamanlar vahid və nəhəng bir superkontinentdə birləşdiyi dövr “Pangeya” (qədim yunan dilində “pan” – bütün, “gaia” – torpaq, yer) adlanır. Təxminən 335 milyon il əvvəl, Neoprotezoik və Paleozoy erasının sonlarında formalaşan bu nəhəng materik, Yerin bütün quru kütləsini özündə cəmləşdirmiş və ətrafı Pantalassa adlanan vahid okeanla əhatə olunmuşdur.

Pangeyanın mövcudluğu və parçalanması konsepsiyası ilk dəfə 1912-ci ildə alman alimi Alfred Vegener tərəfindən “Materiklərin dreyfi” nəzəriyyəsi ilə elmi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Təxminən 175-200 milyon il əvvəl, Yerin mantiyasındakı konveksiya axınları və litosfer tavalarının (plətələrin) tektonik hərəkəti nəticəsində Pangeya parçalanmağa başlamışdır. Bu parçalanma ilk mərhələdə iki böyük materikin – şimalda Lavraziya və cənubda Qondvana – yaranmasına, aralarında isə Qədim Tetis okeanının formalaşmasına gətirib çıxarmışdır. Milyonlarla il davam edən tektonik proseslər və tava hərəkətləri nəticəsində bu quru parçaları daha da bölünərək müasir 7 kontinentin və okean hövzələrinin hazırkı coğrafi xəritəsini formalaşdırmışdır.

Günümüzdə də litosfer tavalarının ilbəil bir neçə santimetr hərəkət etməsi, gələcək milyon illərdə yeni superkontinentlərin yaranacağını proqnozlaşdırmağa imkan verir.