Fələk anlayışının fəlsəfi və mifik kökləri

Faktum.az xəbər verir ki, gündəlik dildə daha çox “tale”, “qismət” və ya “bəxt” kimi işlədilən “fələk” sözü əslində qədim Şərq filosofiyası və astronomiyasında dərin elmi-fəlsəfi köklərə malikdir.

Ərəb mənşəli olan bu termin etimoloji baxımdan “göy cism xətti”, “şəffaf göy sferası” və ya “dairəvi orbit” mənasını verir. Qədim Ptolomeydən başlayan və İbn Sina, Əl-Farabi kimi Şərq mütəfəkkirləri tərəfindən inkişaf etdirilən geosentrik (Yeri mərkəzdə görən) kosmoloji modelə əsasən, kainat iç-içə keçmiş doqquz şəffaf göy təbəqəsindən – fələkdən ibarət idi. Hər bir fələk müəyyən bir planetin (Ay, Merkuri, Venera, Günəş, Mars, Yupiter, Saturn), səkkizinci fələk sabit ulduzların, doqquzuncu fələk (“Fələklər fələyi” və ya Fələkül-Əflak) isə bütün kainatı və zamanı fırladan mərkəzi hərəkətverici qüvvənin məkanı sayılırdı. Zümzümə ilə fırlanan bu fələklərin düzülüşünün insan taleyinə, təbiət hadisələrinə və zamanın axarına birbaşa təsir etdiyinə inanılırdı.

Məhz bu inancların nəticəsində klassik Şərq poeziyasında və xalq təfəkküründə fələk anlayışı insan iradəsindən kənar baş verən dəyişikliklərin, gözlənilməz kəc-rəftarların və qarşısıalınmaz zaman nizamının əsas simvoluna çevrilmişdir.