Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən pensiya növləri və onların təyin edilmə şərtləri

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən pensiya növləri və onların təyin edilmə şərtləri

Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların pensiya təminatı “Əmək pensiyaları haqqında” Qanun və müvafiq sosial qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir. Pensiya – vətəndaşların yaşa, əlilliyə və ya ailə başçısının itirilməsinə görə qazandıqları əməkhaqqı və ya gəlirlərin kompensasiya edilməsi məqsədilə ödənilən aylıq dövlət ödənişidir. Qanunvericiliyə əsasən pensiyalar iki əsas kateqoriyaya bölünür: əmək pensiyaları və sığorta stajı olmayan şəxslər üçün müəyyən edilən sosial pensiyalar.

Yaşa görə əmək pensiyası vətəndaş müəyyən olunmuş yaş həddinə çatdıqda təyin edilir. Kişilər üçün yaş həddi 65 yaş, qadınlar üçün isə yaş həddi qanunvericiliklə belirlənmiş qaydada tənzimlənir. Pensiya hüququ üçün şəxsin fərdi hesabında azı 25 il sığorta stajı və ya minimum pensiya kapitalı olmalıdır. Bununla yanaşı, 5 və daha çox uşaq böyüdən analar, zərərli və yeraltı işlərdə çalışanlar, hərbi qulluqçular və xüsusi rütbəli şəxslər pensiyaya daha tez yaşda çıxmaq hüququna malikdirlər.

Əlilliyə görə əmək pensiyası şəxsin orqanizminin funksiyalarının pozulması faizinə əsasən təyin edilir. Orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi olan şəxslərə ümumilikdə azı 5 il sığorta stajı tələb olunur. Orqanizmin funksiyalarının 31-80 faiz pozulmasına görə əlilliyi olan şəxslərdə isə 5 il stajla yanaşı, fərdi hesabında toplanan kapitalın minimum pensiya təminatına imkan verməsi şərtinə baxılır. Hərbi xidmət və ya müharibə ilə əlaqədar əlillik zamanı staj tələb olunmadan pensiya təyin edilir.

Ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası vəfat etmiş ailə başçısının öhdəsində olan əmək qabiliyyətsiz ailə üzvlərinə ödənilir. Vəfat etmiş şəxsin vəfat etdiyi tarixə yaşa və ya əlilliyə görə pensiya almaq hüququ və ya müəyyən sığorta stajı olmalıdır. Bu pensiya vəfat edənin 18 yaşına çatmamış (əyani təhsil alanlar üçün 23 yaşına çatmamış) uşaqlarına, əlil övladlarına, pensiya yaşına çatmış və ya əlilliyi olan həyat yoldaşına və valideynlərinə şamil olunur.

Əgər vətəndaşın pensiya yaşına çatdıqda və ya əlillik dərəcəsi müəyyən olunduqda tələb olunan 25 illik sığorta stajı və ya minimum pensiya kapitalı yoxdursa, ona əmək pensiyası deyil, dövlət tərəfindən yaşa və ya əlilliyə görə sosial müavinət təyin edilir.

Azərbaycanda pensiya təyinatı mexanizmi tam elektronlaşdırılmışdır. Vətəndaşın pensiya yaşı tamam olduğu gün onun sistemdə olan sığorta stajı və kapitalı Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən avtomatik təhlil edilir və heç bir müraciət tələb olunmadan pensiya təyinatı SMS vasitəsilə şəxsə bildirilir. Avtomatik təyin olunmadıqda isə müraciətlər “DOST” mərkəzləri vasitəsilə qəbul edilir.