”Zülmətdə yanan işıqlar”: Biyoluminesensiya – Canlıların öz-özünə işıq saçması

Faktum.az xəbər verir ki, təbiətin ən gizli və möcüzəvi hadisələrindən biri də canlıların öz-özünə işıq saçması, yəni biyoluminesensiyadır. Bu fenomen, okeanın minlərlə metr dərinliyində, günəş işığının heç vaxt çatmadığı əbədi zülmət mühitində yaşayan dəniz canlıları üçün həyat əhəmiyyəti kəsb edir. Fənər balıqlarından tutmuş müxtəlif növ meduzalara, qat-qat böcəklərə və hətta bəzi göbələk növlərinə qədər bir çox canlı bu unikal qabiliyyətə malikdir. Bu, sadəcə estetik bir görüntü deyil, mürəkkəb bir kimyəvi-bioloji prosesdir.

Canlıların işıq saçmasının arxasında duran elmi izah olduqca maraqlıdır. Bu proses, orqanizmdə lyusiferin adlı maddənin lyusiferaza fermentinin katalizatorluğu ilə oksigenlə reaksiyaya girməsi nəticəsində baş verir. Bu kimyəvi reaksiya zamanı enerji istilik kimi deyil, birbaşa işıq enerjisi kimi xaric olunur ki, bu da “soyuq işıq” adlanır.

Biyoluminesensiyanın canlılar aləmindəki funksiyaları da çoxşaxəlidir. Okean dərinliklərində yaşayan canlılar bu işığı ov ovlamaq (məsələn, fənər balığı öz işığı ilə kiçik balıqları cəlb edir), düşməndən qorunmaq (məsələn, bəzi meduzalar yırtıcını qorxutmaq və ya çaşdırmaq üçün qəfil işıq saçır) və öz növü ilə ünsiyyət qurmaq (məsələn, erkək və dişi qat-qat böcəklər bir-birini tapmaq üçün xüsusi işıq siqnalları verir) üçün istifadə edirlər. Biyoluminesensiya, təbiətin zülmətində yaranan sehrli bir dünya, eyni zamanda elmin hələ tam kəşf edə bilmədiyi böyük bir sirdir.