Təbiətdən ilham alan texnologiya: Biomimikriya bizə necə yol göstərir?
Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyət ən mürəkkəb mühəndislik və texnologiya problemlərinin cavabını laboratoriyalarda deyil, birbaşa təbiətin qoynunda axtarır.
Milyonlarla illik təkamül sınaqlarından keçərək mükəmməlləşmiş canlıların dizaynlarını kopyalamaq elmi dildə Biomimikriya (biomimetika) adlanır. Təbiət əslində yer üzünün ən böyük, ən təcrübəli və səhvsiz işləyən araşdırma-inkişaf (R&D) mərkəzidir. Bizim bu qədər vaxt sərf etdiyimiz enerji səmərəliliyi, aerodinamika, davamlılıq və sürət kimi məsələlərin hamısı canlı orqanizmlərdə artıq milyon illərdir ki, ən optimal şəkildə fəaliyyət göstərir. Bu sahənin ən məşhur və heyranedici nümunəsi Yaponiyanın məşhur Şinkansen (Shinkansen) sürət qatarlarıdır. İlk modellər tunellərə böyük sürətlə daxil olarkən sıxılmış hava dalğası səbəbindən nəhəng, partlayışa bənzər səs-küy yaradırdı. Bu həm ətraf mühiti narahat edir, həm də qatarın sürətini kəskin şəkildə azaldırdı. Layihənin baş mühəndisi Eiji Nakatsu bir quş müşahidəçisi idi və o, Yalıquşu (Kingfisher) adlı kiçik quşun havadan suya keçərkən demək olar ki, heç bir sıçrayış və dalğalanma yaratmadığını fərq etdi. Quşun xüsusi formalı, uzun və iti dimdiyinin quruluşunu qatarın burun hissəsinə tətbiq etdilər. Nəticə möhtəşəm oldu: yeni nəsil qatarlar 15% daha səssiz işləməyə başladı, hava müqaviməti minimuma endi və 10% daha az enerji sərfiyyatı qeydə alındı. Gündəlik həyatımızda tez-tez istifadə etdiyimiz digər kəşflər də təbiətin birbaşa təqlididir. Məsələn, geyimlərimizdən tutmuş kosmik gəmilərə qədər hər yerdə rast gəldiyimiz Velkro yapışqanları (Lpçkalar), itinin tüklərinə yapışan pıtraq tikanlarının mikroskopik qarmaq quruluşunu kopyalayan İsveçrəli mühəndis George de Mestral tərəfindən icad edilmişdir. Eyni zamanda, külək turbinlərinin pərlərinə tətbiq olunan dizaynlar da donqar balinaların üzgəclərindəki xüsusi çıxıntılardan (tüberküllər) götürülərək onların enerji səmərəliliyini kəskin şəkildə artırır. Hətta yaşıl memarlıqda belə təbiət bizə yol göstərir; Zimbabvedəki “Eastgate” ticarət mərkəzi heç bir süni kondisioner sistemi olmadan, yalnız termit yuvalarının daxili havalandırma və temperatur tənzimləmə kanallarından ilhamlanaraq tikilib və analoqları ilə müqayisədə 35% daha az enerji sərf edir. Təbiəti sadəcə istismar etmək deyil, ondan öyrənmək bəşəriyyətin gələcək elmi inkişafının əsas və ən ekoloji açarıdır.