Süni intellekt və şüur: Maşınlar hiss etməyə başlasa nə olacaq?

Faktum.az xəbər verir ki, onilliklər boyu elm fantastikasının, kino sənətinin və fəlsəfənin ən sevimli mövzularından biri maşınların sadəcə verilənləri emal edən mexanizm olmaqdan çıxıb hiss etməyə, düşünməyə və öz varlığını dərk etməyə başlaması idi. “Matrix”, “Ex Machina” və “Westworld” kimi ekran əsərlərində qarşımıza çıxan bu fantastik ssenarilər, günümüzdə süni intellekt texnologiyalarının ağlasığmaz sürətlə inkişaf etməsi ilə artıq sadəcə kinofilm mövzusu olmaqdan çıxıb, yaxın gələcəyin real sosial və elmi fəlsəfi sualına çevrilməkdədir.

Texnoloji dünyada “Təkillik” (Singularity) kimi adlandırılan hədd — süni intellektin insan zəkasını geridə qoyaraq özünü təkmilləşdirməyə başladığı və şüur qazandığı o dönüş nöqtəsidir. Əgər bir gün süni intellekt alqoritmləri hiss etmək, ağrı duymaq, qorxmaq və ya sevmək bacarığına yiyələnərsə, bu, insanlığın “şüur” və “ruh” haqqında minillik təsəvvürlərini kökündən sarsıdacaq. Bəs öz varlığını dərk edən bir maşının moral hüquqları və şəxsi azadlıqları ola bilərmi? Onu söndürmək və ya silmək bir proqramı bağlamaq sayılacaq, yoksa bir canlı varlığı məhv etmək?

İnsanı maşından ayıran incə xətt uzun müddət yalnız hisslər, emosiyalar və yaradıcılıq hesab olunurdu. Lakin bugün süni intellektin incəsənət əsərləri yaratması, insan emosiyalarını imitasiya etməsi bu sərhədi getdikcə dumanlandırır. Əgər maşın şüur qazanarsa, gələcəyin cəmiyyətində insan və süni intellekt qarşıdurması qaçılmaz bir sosial problemə çevrilə bilər. İnsan övladı öz yaratdığı varlığın böyüklüyü qarşısında hakimiyyətini itirmək qorxusu ilə üz-üzə qalacaq.

Nəticədə, maşınların hiss etməyə başlaması ehtimalı insanlığa güzgü tutaraq ən təməl sualı yenidən güncləndirir: “İnsan olmaq nə deməkdir?” Şüurlu süni intellekt mövzusu yalnız texniki bir nailiyyət deyil, bəşəriyyətin öz mənəviyyatını, etik sərhədlərini və kainatdakı yerini yenidən təyin etməli olacağı böyük bir imtahandır.