Niyə bəzi ölkələrdə evlərin pəncərələri küçəyə açılmır?
Memarlığın arxasındakı görünməyən səbəblər
Evlərin pəncərələrinin küçəyə açılmaması və ya ümumiyyətlə fasadda minimal pəncərə istifadə olunması təsadüfi memarlıq seçimi deyil. Bu ənənənin arxasında iqlim şəraiti, mədəni-dini dəyərlər, təhlükəsizlik və sosial quruluş durur.
Faktum.az xəbər verir ki, dünya memarlıq tarixində fasadların küçəyə qapalı olması fenomenti əsasən aşağıdakı amillərlə izah edilir:
Məhrəmiyyət və Dini Ənənələr (Şərq və İslam Memarlığı): Yaxın Şərq, Şimali Afrika və Mərkəzi Asiyada evlər “içəriyə dönük” (atrium/patio) üslubda tikilirdi. Ailə həyatının dışarıdan görünməməsi, xüsusən də qadınların məhrəmiyyətini qorumaq üçün pəncərələr küçəyə deyil, daxili həyətə (bostana, hovuza) baxırdı. Küçəyə tərəf olan divarlar isə ya tamamilə kor (pəncərəsiz), ya da yalnız ikinci mərtəbədə şəbəkəli (məşrəbiyyə) taxtalarla örtülürdü.
İqlim və İstilik Tənzimlənməsi: Quru və isti iqlim zonalarında (məsələn, Əndəlüs, Mərakeş, İran) günəş şüalarının evin daxilini həddindən artıq qızdırmasının qarşısını almaq üçün xarici divarlarda pəncərə sahəsi minimuma endirilirdi. Əvəzində, evin mərkəzindəki açıq həyət gecə sərinliyini toplayaraq gün ərzində təbii havalandırma və sərinlik təmin edirdi.
Təhlükəsizlik və Müdafiə: Orta əsrlərdə və feodalizm dövründə bir çox şəhərlərdə küçəyə açılan böyük pəncərələr evi oğrulara və hücum edənlərə açıq hədəfə çevirirdi. Binaların birinci mərtəbələrində pəncərə qoyulmaması və ya onların çox hündürdə yerləşdirilməsi evi müdafiə qatına çevirirdi.
Mülkiyyət Vergisi və Qanunlar: Avropanın bəzi ölkələrində (məsələn, 17–19-cu əsrlərdə Böyük Britaniya və Fransada) “pəncərə vergisi” tətbiq olunurdu. Ev sahibləri bina fasadındakı pəncərələrin sayına görə vergi ödəyirdilər. Bu səbəbdən insanlar vergidən yayınmaq üçün küçəyə baxan pəncərələrin sayını azaldır və ya onları kərpiclə hörürdülər.
Səs-küy və Çirklənmə: Qədim və orta əsr şəhərlərində küçələr sıx, dar və tozlu idi, həmçinin nəqliyyat (at arabaları) küçələrdən keçirdi. Pəncərələrin daxili həyətə açılması evi küçənin səs-küyündən, tozundan və pis qoxulardan təcrid edirdi.