İnsan beyninin neyroplastikliyi: Beyin özünü necə yenidən proqramlaşdırır?

Faktum.az xəbər verir ki, uzun illər elmdə yetkin insan beyninin strukturunun dəyişməz qaldığı fərz edilsə də, müasir neyroanatomiya və neyrob биология neyroplastiklik (və ya beynin plastikliyi) fenomenini ortaya qoyub. Bu xüsusiyyət mərkəzi sinir sisteminin təcrübələrə, ətraf mühit faktorlarına, öyrənmə prosesinə və hətta fiziki travmalara cavab olaraq öz strukturunu və funksional təşkilini adaptasiya etmək qabiliyyətidir.

Neyroplastiklik iki əsas formada təzahür edir: struktural plastiklik və funksional plastiklik. Struktural plastiklik zamanı beyin yeni informasiya öyrəndikdə neyronlararası əlaqələri – sinapsları fiziki olaraq yeniləyir, yeni neyron yolları formalaşdırır və ya istifadə olunmayan köhnə bağlantıları zəiflədir (sinaptik budanma). Funksional plastiklikdə isə beynin zədələnmiş bir hissəsinin icra etdiyi vəzifəni (məsələn, nitq və ya hərəkət idarəetməsini) beynin digər sağlam zonsı öz üzərinə götürür.

Bu anatomik mexanizm xüsusilə insult (insult sonrası bərpa), kəllə-beyin travmaları və neyrodegenerativ xəstəliklərin reabilitasiyasında müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, insanın ömür boyu yeni xarici dillər mənimsəməsi, musiqi alətlərində çalmağı öyrənməsi və yaddaş imkanlarını genişləndirməsi birbaşa beynin bu adaptiv gücünə söykənir. Düzgün zehni məşqlər, fiziki aktivlik və sağlam yuxu neyroplastikliyi stimullaşdıran əsas amillər sırasındadır.