Dəniz dibindəki qədim internet
Qitələri bir-birinə bağlayan nəhəng sualtı fiber-optik kabellər necə qorunur?
Faktum.az xəbər verir ki, müasir dünyada internetin böyük hissəsinin peyklər vasitəsilə ötürüldüyü zənn edilsə də, reallıq tamamilə fərqlidir. Qitələrarası informasiya axınının, bank əməliyyatlarının və qlobal zənglərin 99%-dən çoxu okeanların və dənizlərin dibi ilə çəkilmiş nəhəng fiber-optik kabellər vasitəsilə həyata keçirilir.
Dəniz dibində ümumilikdə 1,4 milyon kilometrdən çox uzunluqda 500-dən artıq aktiv kabel xətti mövcuddur. İnsan saç yoğunluğunda olan şüşə liflərdən ibarət bu kabellər vasitəsilə hər saniyə petabaytlarla məlumat işıq sürəti ilə ötürülür. Lakin okeanın minlərlə metr dərinliyində yerləşən bu həssas infrastrukturun zədələnməsi bütün bir ölkənin və ya regionun internetini kəsə bilər. Bəs bu kabellər necə qorunur?
Dəniz dibinə salınan kabellər sadəcə naqildən ibarət deyil. Mərkəzdəki fiber-optik liflər vaselinəbənzər xüsusi gel, mis boru, polikarbonat təbəqəsi, alüminium suya davamlı sədd və ən kənarda polad zirehlə əhatə olunur. Sahilə yaxın, gəmi lövbərlərinin və balıqçılıq torlarının təhlükə yaratdığı dayaz sularda kabellər daha qalın zirehlə örtülür və dəniz dibindəki xüsusi xəndəklərə basdırılır. Dərin okean dibində isə təhlükə az olduğu üçün kabellər daha nazik hazırlanır.
Kabellərə ən böyük zərəri təbiət yox, insan amili vurur. Zədələnmələrin təxminən 70%-i böyük yük gəmilərinin lövbərlərini səhvən kabellərə ilişdirməsi və ya dibləmə balıqçılıq torları səbəbindən baş verir. Həmçinin sualtı zəlzələlər və torpaq sürüşmələri də kabelləri qıra bilər. Məşhur əfsanələrin aksinə, akulaların kabelləri dişləməsi halı xüsusi mühafizə təbəqələri tətbiq edildikdən sonra minimuma enib.
Bütün sualtı kabel xətləri 24/7 rejimində rəqəmsal sistemlərlə izlənilir. Kabeldə hər hansı bir qırılma və ya siqnal zəifləməsi baş verdikdə, sistem işığın əks olunması (OTDR) texnologiyası ilə qəzanın dəqiq koordinatını dərhal müəyyən edir. Bundan sonra əraziyə xüsusi kabel təmir gəmiləri və robot texnikası (ROV) göndərilir. Dəniz dibindən qaldırılan kabel səthdə bərpa olunur, yenidən izolyasiya edilir və okeanın dibinə endirilir.
Nəticə etibarilə, qlobal rəqəmsal iqtisadiyyatın və gündəlik ünsiyyətimizin təməlində məhz okeanların qaranlıq dərinliklərində yatan bu zirehli “iplər” durur.