Bir insanın üzünü dəyişmək nə qədər asandır?

Plastik cərrahiyyədən süni intellektə qədər “üz” anlayışının necə dəyişdiyi

Faktum.az xəbər verir ki, insan tarixi boyunca cizgilərimiz və üzümüz dəyişməz fərdi kimliyin, biometrik unikallığın və sosial tanınmanın əsas simvolu sayılıb. Lakin 21-ci əsrdə tibb elmindəki sıçrayışlar və rəqəmsal texnologiyaların inkişafı “üz” anlayışını sabitlər sırasından çıxararaq asanlıqla modifikasiya oluna bilən, yenidən formalaşdırılan və dəyişdirilən bir fakta çevirdi. Bu gün insanın görünüşünü fiziki olaraq dəyişmək cərrahi baxımdan, rəqəmsal olaraq dəyişmək isə alqoritmlər baxımından heç vaxt olmadığı qədər əlçatandır.

Fiziki müstəvidə rekonstruktiv və estetik plastik cərrahiyyə son illərdə görünməmiş səviyyəyə çatmışdır. Rinoplastika, çənə rekonstruksiyası və liftinq kimi standart prosedurlardan əlavə, artıq donor toxumalarının transplantasiyası ilə həyata keçirilən tam və ya yarımçıq “üz köçürmə” əməliyyatları tibbi reallıqdır. Kök hüceyrə texnologiyaları və 3D bio-printerlər vasitəsilə qığırdaq və dəri toxumalarının sıfırdan yetişdirilməsi cərrahlara zədələnmiş və ya deformasiyaya uğramış simaları demək olar ki, tamamilə bərpa etmək imkanı verir. İnsanlar artıq yalnız estetik deyil, həm də genetik xüsusiyyətlərini vizual olaraq yenidən dizayn edə bilirlər.

Digər tərəfdən, virtual dünyada “üz dəyişdirmək” fiziki müdaxilədən daha sürətli və kütləvi xarakter alıb. Süni intellekt alqoritmləri, xüsusilə Deepfake texnologiyası və neyron şəbəkələri insan simasını real vaxt rejimində başqa bir insanın üzü ilə əvəzləməyə, sintetik olaraq mövcud olmayan tamamilə yeni insan üzləri yaratmağa qadirdir. Biometrik təhlükəsizlik sistemlərini (Face ID), məhkəmə ekspertizasını və sosial media kimliyini təhdid edən bu texnoloji inqilab göstərir ki, müasir dünyada “üz” artıq yalnız genetikamızın deyil, həm də texnoloji seçimlərimizin nəticəsidir.